վարժ․255

ա) 7 * 87 = 609
բ) 5 * 103 = 515
գ) 7 * 12 = 84
դ) 47,892 * 4 = 191,568

վարժ․ 268

ա) 85 + 10 = 95
բ) 113 – 81 = 32
գ) 14 + 62 * 3 = 200
դ) 375 + 5 = 380
ե) 81 – 25 * 7 = 94
զ) 777 = 1+ 776
է) 150 – 53 = 67
ը) 857 = 1495 – 638
թ) 515 = 0 + 515

վարժ․ 283

ա) 87 * 9 = 87 * 9 ճիշտ
բ) 25 * 33 = 33 * 25 ճիշտ
գ) 192 * 16 = 192 * 16 ճիշտ
դ) 24 * 543 = 543 * 24 ճիշտ

վարժ․ 288

այո, ճիշտ է։

վարժ․ 304

ա) (8 * 3) * 5 = 8 * (3 * 5) ճիշտ
բ) (2 * 18) * 4 = 2 * (18 * 4) ճիշտ
գ) 11 * (8 * 9) = (11 * 8) * 9 ճիշտ
դ) 27 * (5 * 6) = (27 * 5) * 6 ճիշտ

վարժ․211

ա) 5+6=. . . . . +. . . . . . =. . . . . . . . . . .
բ) 8+3=. . . . . . . .+ . . .=. . . . . . . . . . .
գ) 4+12=․ ․ ․ ․+ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․ ․=. . . . . . . . . . . . . . . .
դ) 7+9=. . . . . . .+. . . . . . . . .=. . . . . . . . . . . . . . . .
ե) 10+7=. . . . . . . . . .+. . . . . . .=. . . . . . . . . . . . . . . . .
զ) 11+6=. . . . . . . . . . .+. . . . . .=. . . . . . . . . . . . . . . . .

վարժ․216

ա)72727
բ)33330

վարժ․219

երկու ավտո
քաղաք Ա —> քաղաք Բ

ավտո 1 = 70 կմ/ժ
ավտո 2 = 50կմ/ժ

ավտո 1-ը հասել է իսկ ավտո 2-ի համար մնացել է 40կմ

քաղաք Ա —-> քաղաք Բ = ?կմ

լուժում․
1) 70 – 50 = 20
2) 40 : 20 = 2
3) 2 * 70 = 140

պատ․ 140կմ

վարժ․ 224

ա) 3 * (18 – 9) + 6 * 7 < 24 : 3 : 2 + 91
բ) 68 * 2 + (13 – 3) * 2 > (25 + 3) : 4 + 7 * 7 – 2
գ) (51 – 31) * 2 – 30 < 105 : 3 – 2 * (17 – 3) + 5

վարժ․ 235

ա) 64 + 18 + 36 = 118
բ) 393 + 8 + 92 + 107 = 600
գ) 276 + 9 + 24 + 91 = 400
դ) 1035 + 49 + 465 + 101 = 1650
ե) 654 + 17 + 346 + 250 + 750 = 2017
զ) 2059 + 2311 + 441 + 689 + 14 = 5514

վարժ․248

3 դարակ
դարակ 1 = 42
դարակ 2 = 26
դարակ 3 = 37

դարակ 1 —-> դարակ 2
7
դարակ 3 —-> դարակ 2 ժ
?
= դարակ 1,2,3 հավասար

լուծում․

1) 42 – 7 = 35
2) 26 + 7 = 33
3) 37 – 33 = 4
4) 4 : 2 = 2
5) 37 – 2/33 + 2 = 35

պատ․2

Նյութերն ունեն բազմաթիվ հատկություններ, որոնց շնորհիվ դրանք կարող են փոխազդել միմյանց հետ կամ ինքնուրույն քայքայվել` առաջացնելով նոր նյութեր: Այդ հատկությունները կոչվում են քիմիական հատկություններ, որն էլ ուսումնասիրում է բնագիտության «քիմիա» կոչվող ճյուղը: Օրինակ՝ երկաթի քիմիական հատկություններից է ժանգոտելու հատկությունը: Երկաթյա մեխի արտաքին շերտի և օդի բաղադրության մեջ մտնող թթվածնի փոխազդեցությունից առաջանում է ժանգ, որը քիմիայում անվանում են երկաթի օքսիդ:

Նյութերը հիմնականում կազմված են չափազանց փոքր մասնիկներից՝ մոլեկուլներից, ատոմներից կամ իոններից: Այդ մասնիկները գտնվում են մշտական շարժման մեջ, և նրանց միջև կան ազատ տարածություններ:

Մոլեկուլներն իրենց հերթին կազմված են ատոմներից:  Միևնույն նյութի բոլոր մոլեկուլները միատեսակ են։ Հնարավոր չէ, օրինակ, տարբերել Սևանա լճի ջրի մոլեկուլը Միջերկրական ծովի ջրի մոլեկուլից։ Փորձեք շաքարի կտորը լուծել մեկ բաժակ ջրում: Շաքարի մոլեկուլները նույնպես կտարածվեն ջրի մեջ՝ քաղցրացնելով այն: Քլորի հոտը մենք զգում ենք, որովհետև նրա մոլեկուլները տարածվում են օդում:

Տարբեր նյութերի մոլեկուլներ կազմված են տարբեր տեսակի ու քանակի ատոմներից։Օրինակ՝ ջրածնի մոլեկուլը կազմված է ջրածնի երկու ատոմներից։ Թթվածնի մոլեկուլը կազմված է թթվածնի երկու ատոմներից, օզոնի մոլեկուլը՝ թթվածնի երեք ատոմներից։ Ջրի մոլեկուլը կազմված է թթվածնի մեկ և ջրածնի երկու ատոմներից։ Ինչպես տեսնում եք, միևնույն մոլեկուլում կարող են լինել տարբեր նյութերի ատոմներ։
Թեև մոլեկուլները շատ փոքր են, սակայն դրանք նույնպես հնարավոր է բաժանել ավելի փոքր մասնիկների՝ ատոմների։ Երկար ժամանակ գիտնականները կարծում էին, թե ատոմներն անբաժանելի են։ «Ատոմ» բառն ունի հունարեն ծագում և նշանակում է հենց անբաժանելի: Սակայն ավելի ուշ նրանք պարզեցին, որ ատոմները ևս հնարավոր է բաժանել ավելի փոքր մասնիկների։ Այդ մասին ավելի մանրամասն կիմանաք բարձր դասարաններում։

Կախված մոլեկուլի բաղադրությունից, նրա ատոմների քանակից՝ տվյալ նյութի հատկությունները կարող են խիստ տարբերվել մեկ այլ նյութի հատկություններից։ Օրինակ՝ օզոնը և թթվածինը տարբեր նյութեր, սակայն երկուսն էլ կազմված են միայն թթվածնի ատոմներից: Թթվածնի մոլեկուլը, ինչպես արդեն գիտեք, կազմված է թթվածնի երկու ատոմից, իսկ օզոնի մոլեկուլը՝ թթվածնի երեք ատոմից: Այսինքն՝ այդ նյութերի մոլեկուլներն ունեն տարբեր քանակի թթվածնի ատոմներ: Այդ պատճառով խիստ տարբեր են նրանց հատկությունները. թթվածինն անհրաժեշտ է շնչառության համար, իսկ օզոնը թունավոր նյութ է։

Առաջադրանք
Շաքարի կտորը լուծեք թեյի մեջ և նկարագրեք այդ երևույթը։

Երբ դու շաքարը խառնում ես ջրի մեջ, փոքր մասնիկներ դանդաղ պոկվում են, ու մեկ-մեկ բարցրանում են ջրի երես, մեկ-մեկ իջնում դեպի հատակ և ի վերջո լուծվում։ Շաքարի մոլեկուլնորը խարնվում են ջրի մոլեկուլների հետ և քաղցրացնում այն։

վարժ․ 12

Հանկարձ ինչ-որ երգի հնչյուններ լսվեցին։
Ամեն ինչ լուռ էր, ոչ մի ձայն չեր լսվում։
Հայերեն գրերը Մեսրոպ Մաշտոցն է ստեղծել։
Անծանոթ տառեր են, չեմ կարողանում կարդալ։

վարժ․ 13

Էջ, էի, էգ, Էքսկուրսիա, կես, սեր, տեր, հավերժ, բազե, րոպե

վարժ․ 14

Օր, օգուտ, օտար, օղակ, մորեխ, նոր, կտոր, սովորել, պահածո, երեկո, կինո

վարժ․ 15

ա) եղանակ, երազ, երամ, երկիր, երդում, եռալ, եղնիկ
բ) ոզնի, ոդ, որս, ոսկոր, ոստ, որակ, ոտք

Անգի՛ր սովորիր Կոմիտասի «Աշուն օր» բանաստեղծությունը:

Կարմիրով, կապույտով գրված բառերի բացատրությունները և կանաչով գրված բառերի հոմանիշները սովորի՛ր:

վար եկան – իջան

շար եկան – շարվեցին

առավոտ – լուսաբաց, լուսածագ, այգ, արևաբաց

բուք անել – բքել

սուգ անել – սգալ

արև – արեգակ, արեգ

շող կապել – շողալ

քող – ծածկոց, վարագույր, պարտակ

մաղ տալ – մաղել

շաղ տալ – շաղել

քուն – նիրհ, նինջ, ննջյուն

փախ տալ – փախչել

մշուշ – մառախուղ

կախ տալ – կախել

Քամի – հով, հովիկ, փոթորիկ, հողմ

ցիր գալ – ցրվել

Սևուկ ամպեր վար եկան
Օրան, օրան,
Սարի վրա շար եկան։
Ծագեց առավոտ
Պաղեց, սառավ օդ։

Գոռաց երկինք, բուք արավ,
Հևաց, հևաց.
Ծերուկ երկիր սուգ արավ։
Ճաքեց հեռուն ամպ,
Երկիր դողաց-բա՛մբ։

Բողբոջ արև շող կապեց,
Դողաց, սողաց,
Արյուն-ամպից քող կապեց։
Վառեց լեռան լանջ,
Լեռան ցավատանջ։

Տեղաց անձրև մաղ տալով,
Մարմանդ-մարմանդ,
Հոգնած տերև շաղ տալով։
Երկիր քուն դրավ,
Եվ թռչուն թռավ։

Հուզված առուն փախ տվավ
Սողուն-սողուն,
Ձորում մշուշ կախ տվավ։
Քամին ելավ վեր,
Արավ տարուբեր։

Մոխիր ամպեր ժիր եկան
Դալուկ-դալուկ,
Սարի վրա ցիր եկան։
Հալեց աշուն օր
Կյանքիս սևավոր։

1. Գտի՛ր թաքնված բառերը՝  սեեչղատայբնու, ճեայբմենփյուրայբ, լյունեչռա  :

սեղան, ճամփա, լեռ

Երկու նմանատիպ գլուխկոտրուկ էլ դո՛ւ հորինիր:

կենեչսե (կես), այբթոոռա (աթոռ), դաայբրեայբկեն (դարակ)։ (ուզեցի երեք հատ գրել որ սովորեմ անունները)

2. Կոմիտասի «Աշուն օր» բանաստեղծության միջից դո՛ւրս գրիր կանաչով գրված բառերը, ապա գրի՛ր այդ բառերի հոմանիշները, իսկ կապույտով գրված արտահայտությունները գրի՛ր մեկ բառով:

վար եկան – իջան
շար եկան – շարվեցին
առավոտ – լուսաբաց
բուք անել – բքել
սուգ անել – սգալ
արև – արեգակ
շող կապել – շողալ
քող – ծածկոց
մաղ տալ – մաղել
շաղ տալ – շաղել
քուն – նիրհ
փախ տալ – փախչել
մշուշ – մառախուղ
կախ տալ – կախել
Քամի – հով
ցիր գալ – ցրվել

3.Բանաստեղծությունը արձակի վերածի՛ր (գրավոր պատմի՛ր):

Սև ամպերը իջան, սարի վրա շարվեցին։ Լույսը բացվեց։

Երկինքը գոռաց, սկսվեց բուքը։ Հեռվում ամպերը դղրդացին։

Արևը թաքնվեց ամպերի հետևում՝ լեռան լանջին։

Անձրև սկսեց տերևների վրա, թռչունները թռան։

Առուն սկսեց վազել և ձորում մշուշ եղավ։

Ամպերը սարի վրա ցրվեցին, աշնան օրը դանդաղ վեռջանում է։

Աշուն օր

Սևուկ ամպեր վար եկան
Օրան, օրան,
Սարի վրա շար եկան։
Ծագեց առավոտ
Պաղեց, սառավ օդ։

Գոռաց երկինք, բուք արավ,
Հևաց, հևաց.
Ծերուկ երկիր սուգ արավ։
Ճաքեց հեռուն ամպ,
Երկիր դողաց-բա՛մբ։

Բողբոջ արև շող կապեց,
Դողաց, սողաց,
Արյուն-ամպից քող կապեց։
Վառեց լեռան լանջ,
Լեռան ցավատանջ։

Տեղաց անձրև մաղ տալով,
Մարմանդ-մարմանդ,
Հոգնած տերև շաղ տալով։
Երկիր քուն դրավ,
Եվ թռչուն թռավ։

Հուզված առուն փախ տվավ
Սողուն-սողուն,
Ձորում մշուշ կախ տվավ։
Քամին ելավ վեր,
Արավ տարուբեր։

Մոխիր ամպեր ժիր եկան
Դալուկ-դալուկ,
Սարի վրա ցիր եկան։
Հալեց աշուն օր
Կյանքիս սևավոր։

Դարեր շարունակ մարդը ձգտել է ճանաչել բնությունը, առավել խոր գիտելիքներ ձեռք բերել բնության մարմինների և երևույթների մասին: Կենդանի և անկենդան բնությունը կարելի է ուսումնասիրել տարբեր ե­ղանակներով, որոն­ցից են դիտումը, փորձը և չափումները:
Դիտումների միջոցով մենք մեր զգայարանների շնորհիվ բնական պայմաններում ծանոթանում ենք տարբեր երևույթների, պարզում տարբեր մարմինների հատկությունները:
Բնության երևույթներն ուսումնասիրում են գիտնականները: Սակայն մի շարք երևույթներ կարող ենք ուսումնասիրել նաև մենք՝ կատարելով պար­զագույն դիտումներ: Դիտման միջոցով կարող ենք պարզել, որ մարմինները տաքանալիս ընդարձակվում են, որ տարբեր նյութեր տարբեր չափով են ջերմություն հաղորդում, որ բույսերն առանց ջրի չորանում են, որ գետերը սովորաբար վարարում են գարնանը, իսկ ձմռանը սառչում:
Փորձի միջոցով հետազոտողը կարողանում է միջամտել տեղի ունեցող փոփոխություններին, կառավարել դրանք:
Փորձերի միջոցով ուսումնասիրում են ոչ միայն անկենդան, այլև՝ կեն­դանի մարմինների հատկությունները: Օրինակ՝ փորձերով կարելի է պար­զել որոշ նյութերի օգտակար ազդեցությունը բույսերի աճի վրա կամ ստու­գել սննդում թունավոր նյութերի առկայությունը և դրանց վնասակար ազ­դեցությունը մարդու առողջության վրա:
Դիտումները և փորձերը լրացվում են չափումներով և քանական հաշ­վարկներով: Ոչ մի լուրջ հետազոտություն չի իրականացվում առանց չա­փումների: Դուք արդեն ծանոթ եք, թե ինչպես են չափում հեռավորությունը, մարմնի զանգվածը, ժամանակը: Չափման շնորհիվ որոշվում է չափ­վող մեծության թվային արժեքը՝ համապատասխան միավորով արտա­հայտված, օրինակ՝ երկարությունը՝ մետրերով, ժամանակը՝ վայրկյաննե­րով, զանգվածը՝ կիլոգրամներով և այլն:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Որո՞նք են բնության ուսումնասիրման եղանակները:
   Բնության ուսումնասիրման եղանակներն են դիտումը, փորձը և չափումները։
2. Ի՞նչ է դիտումը, բերեք օրինակներ:
   Բնության երևույթներին մենք ծանոթանում ենք դիտման միջոցով։ Օրինակ՝ տաքությունից սառույցը հալչում է։
3. Ինչո՞վ է փորձը տարբերվում դիտումից:
   Փորձի միջոցով մենք կարող ենք միջամտել տեղի ունեցող երևույթներին
4. Նկարագրեք որևէ փորձ։
   Ես սա կպատմեմ դասարանում
5. Թվարկեք երկարության ժամանակի, զանվածի չափման միավորները:
   Երկարության․
   Միլիմետր, սանտիմետր, դեցիմետր, մետր
   Ժամանակի․
   Վայրկյան, րոպե, ժամ, օր,
   Զանգվածի․
   միլիգրամ, գրամ, կիլոգրամ

 

1.Կարդա՛ , ապա անգիր սովորի՛ր  Կոմիտասի «Ճանապարհ» բանաստեղծությունը:

Ճանապարհ

Բարակ ուղին սողալով,
Ոտի տակին դողալով,
Ճամփի ծայրին բուսել է
Կյանքի ծառը շողալով։

Ի՜նչ լայն սիրտ է, որ ունի
Այս ճանապարհն Անհունի․․․
Մարդու, բույսի, գազանի
Եվ թևավոր թռչունի։

2. Բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր սողալ, բուսել, թևավոր, անհունի  բառերը:

սողալ – սող տալ

բուսել – աճել, ծլել, բողբոջել

թևավոր – ոգևորված, խանդավառված

անհունի – անսահման, անծայր, անվերջ, անեզր

3. Բանաստեղծության միջից դո՛ւրս գրիր ճանապարհ  բառի հոմանիշները:

ճամփա, ուղի

4. Հականիշ զույգերով նկարագրի՛ր, բնութագրի՛ր, թե ինչպիսին  կարող են լինել ճանապարհները: Օրինակ՝ լայն-նեղ, իրական-երևակայական...

կեղտոտ-մաքուր, կարճ-երկար, ուղիղ-տեք, մեծ-փոքր, տեսանելի-անտեսանիլի

5. Բացատրի՛ր լայն սիրտ արտահայտությունը:

բարի, համբերատար, ներողամիտ, սրտաբաց լինել,

Աշնան ճամփա, նեղ ու երկար,
Աշնան գույներ ու մերկ ծառեր
Աշնան ճամփա, տերևաշատ
Թաց ու երկար ու գունաշատ

Աշնան ճամփա, շատ բազմագույն
Կարմիր, դեղին ու գազարագույն:

Ես ամառային արձակուրդներին կարդացել եմ մի քանի գիրք, բայց գրելու եմ «Չիպոլինոյի արկածների» մասին։

Այս գիրքը գրել է Ջաննի Ռոդարին։ Գիրքը պատմում է Չիպոլինոյի մասին։ Ինձ ամենից շատ դուր եկավ Բալուկը։ Բալուկը մի բալ է, որն ապրում էր մի վայրում, որն ուներ մեծ և բարձր պատեր։ Այդ պատերը արգելք էին գյուղացի երեխաների համար, որովհետև սինյոր Մաղադանոսը չէր ուզում, որ Բալուկը գյուղացի երեխաների հետ խաղա կամ շփվի։ Բայց մի օր Չիպոլինոն և Բողկիկը եկան պատի մոտ և ցանկացան խոսել Բալուկի հետ։ Բալուկը սկզբում չէր ուզում նրանց հետ շփվել։ Բայց հետո համաձայնվեց, ու նրանք սկսեցին զրուցել։ Երկար ժամանակ զրուցում էին իրար հետ, բայց հետո սինյոր Պոմիդորը լսեց նրանց ձայները ու գնաց ներքև Բալուկի մոտ։ Բայց սինյոր Պոմիդորի հասնելուց առաջ Բալուկը զգուշացրեց իր ընկերներին, որ հեռանան։

Ես չեմ ավարտել գիրքը, բայց գիտեմ, որ շատ ծավալուն է գիրքը, և անվերջ կլիներ այս տեքստը, եթե մենակ իմ կարդացածի մասին գրեի։ Սկզբում ես չգիտեի, թե ինչ է այս գիրքը սովորեցնում, բայց հասկացա, որ պատմում է ընկերության կարևորության մասին։

Խորհուրդ կտամ իմ հասակակիցներին կարդալ այս գիրքը, այն միայն ընկերասիրության մասին չէ։