Գրականություն․ Փաստեր ծառերի բուսահյութի և խեժի մասին

1. Ծառերը արտադրում են հեղուկներ՝ բուսահյութեր և խեժեր:

Բուսահյութն ընդհանուր առմամբ ջրային, շաքարե նյութ է և հանդիպում է ծառերի բնափայտի բջիջներում։ Այն դեղնավուն է կամ սպիտակ, կպչուն և մածուցիկ:

Խեժը կարմիր և մաքուր, գտնվում է ծառերի արտաքին բջիջներում: Երբ ծառը կտրվում է, խեժը դուրս է հոսում և խցանում է կոտրված հատվածը՝ փակելով միջատների և սնկային հիվանդությունների հարուցիչների ներխուժման ուղիները, ինչպես արյունը մակարդվում է վերքերի մեջ: Խեժն ավելի հաստ է և կպչուն, և երբ ժամանակի մեջ արագ կարծրանում է։

2. Մարդիկ հազարավոր տարիներ օգտագործել են բուսահյութեր և խեժեր: Բուսահյութն, օրինակ, լայնորեն օգտագործվում է շաքարեղեգի հյութից շաքարավազի արտադրության մեջ: Մարդիկ օգտագործում էին խեժը որպես սոսինձ և դեղամիջոց։ Քանի որ ծառերի խեժը ջրակայուն է, նավաշինողները հաճախ այն օգտագործում էին նավակները, պարանները և բրեզենտները պատելու համար:

3. Որոշ ծառերի հյութը վերածվում է օշարակի, ամենից հաճախ հավաքվող օշարակը թխկու օշարակն է:

4. Առաջին ծամոնները պատրաստվել են Սապոդիլա (Manilkara zapota) ծառի հյութից:

5. Կաուչուկատու ծառերը (Hevea brasiliensis) արտադրում են կաթնահյութ, որը կոչվում է լատեքս։ Արևադարձային երկրներում աճող բրազիլական հևեյա ծառի լատեքսից պատրաստում են բնական կաուչուկ։

6. Որոշ ծառերի խեժի՝ խունկի այրելը երկար դարեր ի վեր օգտագործվել է հոգևոր նպատակով։

7. Այսօր ծառի խեժն օգտագործվում է բազմաթիվ առումներով՝ որպես հերմետիկ նյութ, լարային գործիքների աղեղների համար և նույնիսկ օճառներում։ Խեժը լայնորեն օգտագործվում է նաև բազմաթիվ իրերի արտադրության մեջ, ինչպիսիք են թանաքները, լաքերը, զարդերը և օծանելիքները: Դուք կարող եք նաև օգտագործել այն արտակարգ իրավիճակներում բնության գրկում գտնվելիս, ներառյալ վերքերի բուժման, արյունահոսությունը դադարեցնելու և ցաները հանգստացնելու համար:

8. Սաթը իրականում քար չէ: Այն շատ հին ծառի խեժ է, որը քարացել է։

Մեխանիկան աշխատանք։ Աշխատանքի միավորները

Էջ 81

Տարբերակ 1

I. Նշված դեպքերից որու՞մ է աշխատանք կատարվում

Պատ․ Ուժ միայն լինում է այն դեպքում, երբ ավտոբեռնիչը բարձրացնում է բեռը։

II. 6Ն կշռով բեռը բարձրացվում է 2մ: Հաշվեք այդ դեպքում կատարված աշխատանքը

F = 6Ն
s = 2մ
A = Fs
A = (6Ն)(2մ)
A = 12

Պատ․ Կատարված աշխատանքը 12 Ջոուլ է։

III. Ի՞նչ կշռով բեռ կարելի է 5մ բարձրացնել’ կատարելով 20Ջ աշխատանք.

A = 20Ջ
s = 5մ
F = A ։ s
F = 20Ջ : 5մ
F = 4Ն

Պատ․ Բեռի կշիռը 4Ն է։

IV. Քարշակային կատերը քաշում է լաստանավը 5000Ն ուժով: Ի՞նչ աշխատանք կկատարի մոտորանավը 200 մ ճանապարհի վրա.

F = 5 000Ն
s = 200մ
A = Fs
A = (5 000Ն)(200մ)
A = 1 000 000Ջ = 1 000կՋ

Պատ․ Մոտորանավը 200 մ ճանապարհի վրա կկատարի 1000 կՋ աշխատանք։

էջ 82

V. 5մ խորությամբ ջրհորից հանեցին 10 կգ զանգվածով դույլը’ ջրով լցված: Հաշվեք կատարված ախատանքը.

m = 10 կգ
g = 10Ն/կգ
Fծ = mg
Fծ = (10kg)(10Ն/կգ)
Fծ = 100Ն

F = 100Ն
s = 5մ
A = Fs
A = (100Ն)(5մ)
A = 500Ջ

Պատ․ Կատարված աշխատանքը 500Ջ է։

VI. Մոտոցիկլավարի շարժման ժամանակ նրա վրա ազդում է 60 Ն դիմադրության ուժ: Ինչքա՞ն աշխատանք է կատարում այդ ուժը, երբ մոտոցիկլավարը տեղափոխվում է 50 մ

F = 60Ն
s = 50մ
A = Fs
A = (60Ն)(50մ)
A = 3 000Ջ

Պատ․ Եթե մոտոցիկլավարը 50 մ է գնում, դիմադրության ուժը կատարում է 3000Ջ աշխատանք։

VII. էքսկավատորը 0,5 մ3 ծավալով և 1500կգ/մ3 խտությամբ բնահողը բարձրացրեց 4 մ: Հաշվեք էքսկավատորի կատարած աշխատանքը

V = 0,5մ3
p = 1 500կգ/մ3
m = Vp
m = (0,5մ3)(1 500կգ/մ3)
m = 750կգ

m = 750կգ
g = 10Ն/կգ
Fծ = mg
Fծ = (750կգ)(10Ն/կգ)
Fծ = 7 500Ն

F = 7 500Ն
s = 4մ
A = Fs
A = (7 500Ն)(4մ)
A = 30 000Ջ

Պատ․ Էքսակվատորը կատարում է 30 000Ջ աշխատանք։

Տարբերակ 2

I. Նշված դեպքերից որու՞մ է աշխատանք կատարվում

Պատ․ Երբ ապակու հարթ հորիզոնական մակերևույթով գլորվում է գնդիկը, աշխատանք է կատարվում:

II. 8Ն ուժը ի՞նչ ճանապարհի վրա կկատարի 32 Ջ աշխատանք.

F = 8Ն
A = 32Ջ
A = Fs
s = A/F
s = 32(Ջ)/8(Ն)
s = 4մ

Պատ․ 8Ն ուժը 32Ջ աշխատանք կկատարի 4մ ճանապարհի վրա։

III. (2) Բեռը Յմ բարձրացնելիս կատարվեց 12Ջ աշխատանք: Հաշվեք այդ բեռի կշիռը.

A = 12Ջ
s = 3մ
A = Fs
F = A/s
F = 12(Ջ)/3(մ)
F = 4Ն

Պատ․ Բեռի կշիռը 4Ն է։

IV. (2) Տրակտորը, քաշելով կցանքը, զարգացնում է 2500Ն քարշի ուժ: Ի՞նչ աշխատանք կկատարի տրակտորը 400մ ճանապարի վրա

F = 2 500Ն
s = 400մ
A = Fs
A = (2 500Ն)(400մ)
A = 1 000 000Ջ = 1 000 կՋ

Պատ․ Տրակտորը 400մ ճանապարհի վրա կկատարի 1 000 կՋ աշխատանք

V. Արկղը հատակի վրայով հավասարաչափ տեղափոխեցին 5 մ: Շփման ուժը 100Ն էր: Հաշվեք արկղի տեղափոխման ժամանակ կատարված աշխատանքը.

F = 100Ն
s = 5մ
A = Fs
A = (100Ն)(5մ)
A = 500Ջ

Պատ․ Կատարված աշխատանքը 500Ջ է։

էջ 83

VI. Մարդու սիրտը մեկ հարվածի ընթացքում կատարում է այնպիսի աշխատանք, որը կբավարարեր 200գ զանգվածով բեռը 1մ բարձրության վրա բարձրացնելու համար: Հաշվեք այդ աշխատանքը

m = 200գ = 0,2կգ
g = 10Ն/կգ
Fծ = mg
Fծ = (0,2կգ)(10Ն/կգ)
Fծ = 2Ն

F = 2Ն
s = 1մ
A = Fs
A = (2Ն)(1մ)
A = 2Ջ

Պատ․ Կատարվում է 2Ջ աշխատանք

VII. Աղյուսե պատը շարելու համար վերամբարձ կռունկը 0,1 մ3 ծավալով աղյուսը բարձրացրեց 5մ: Հաշվեք վերամբարձ կռունկի կատարած աշխատանքը: Աղյուսի խտությունը՜ 1600 կգ/մ3 է.

V = 0,1մ3
p = 1 600կգ/մ3
m = Vp
m = (0,1մ3)(1 600կգ/մ3)
m = 160կգ

m = 160կգ
g = 10Ն/կգ
Fծ = mg
Fծ = (160կգ)(10Ն/կգ)
Fծ = 1 600Ն

F = 1 600Ն
s = 5մ
A = Fs
A = (1 600Ն)(5մ)
A = 8 000Ջ

Պատ․ Վերամբարձ կրունկի աշխատանքը 8 000Ջ է։

Տարբերակ 3

I. Նշված դեպքերից որու՞մ է աշխատանք կատարվում.

Պատ․ Աշխատանք է կատարվում երբ տրակտորը կցանքը քաշում։

II. Մեխանիկական աշխատանքը…….համեմատական է ուժին և ………. համեմատական ճանապարհի երկարությանը.

Մեխանիկական աշխատանքը ուղիղ համեմատական է ուժին և ուղիղ համեմատական ճանապարհի երկարությանը.

III. Ի՞նչ միավորներով է չափվում աշխատանքը.

Պատ․ Աշխատանքի չափման միավորներ են Նյուտոնը և կիլոՆյուտոնը։

IV. Բեռնատարը 500Ն ուժով քաշում է կցանքը: Հաշվեք այն աշխատանքը, որ կատարում է բեռնատարը կցանքը 2կմ տեղափոխելիս։

F = 500Ն
s = 2կմ = 2 000մ
A = Fs
A = (500Ն)(2 000մ)
A = 1 000 000Ջ = 1 000կՋ

Պատ․ Բեռնատարը կցանքը 2 կմ տեղափոխելիս 1 000կՋ աշխատանք է կատարում։

V. Ի՞նչ աշխատանք պետք է կատարել 2 մ խորությամբ փոսից 250 կգ զանգվածով բնահող հանելու համար.

m = 250կգ
g = 10Ն/կգ
Fծ = mg
Fծ = (250կգ)(10Ն/կգ)
Fծ = 2 500Ն

F = 2 500Ն
s = 2մ
A = Fs
A = (2 500Ն)(2մ)
A = 5 000Ջ

Պատ․ Բնահողը փոսից հանելու համար 5բ000Ջ աշխատանք է պետք

էջ 84

VI. Մեկ օրվա ընթացքում մարդու սիրտը կատարում է մոտավորապես 100 000 հարված: Մեկ հարվածի ընթացքում կատարվում է այնքան աշխատանք, ինչքան կկատարվեր, եթե 1կգ զանգվածով բեռը բարձրացվեր 20սմ: Հաշվեք մարդու սրտի կատարած աշխատանքը մեկ օրվա ընթացքում․

m = 1կգ
g = 10Ն/կգ
Fծ = mg
Fծ = (1կգ)(10Ն/կգ)
Fծ = 10Ն

F = 10Ն
s = 20սմ = 0,2մ
A = Fs
A = (10Ն)(0,2մ)
A = 2Ջ

2Ջ * 100 000 = 200 000Ջ = 200կՋ

Պատ․ Մի օրվա ընթացքում սիրտը կատարում է 200 կՋ աշխատանք։

VII. 4 մ խորությամբ ջրհորից պոմպի միջոցով դուրս է հանված 0,75տ ջուր: Հաշվեք պոմպի կատարած աշխատանքը․

m = 0,75տ = 750կգ
g = 10Ն/կգ
Fծ = mg
Fծ = (750կգ)(10Ն/կգ)
Fծ = 7 500Ն

F = 7 500Ն
s = 4մ
A = Fs
A = (7 500Ն)(4մ)
A = 30 000Ջ

Պատ․ Պոմպի կատարված աշխատանքը 30 000Ջ է։

Տարբերակ 4

I. Նշված դեպքերից որու՞մ է աշխատանք կատարվում.

Պատ․ Աշխատանք է կատարվում երբ մարդը աստիճաններով վեր է բարձրանում։

II. Հաշվեք 5մ ճանապարհի վրա 20Ն ուժի կատարած աշխատանքը.

F = 20Ն
s = 5մ
A = Fs
A = (20Ն)(5մ)
A = 100Ջ

Պատ․ Կատարված աշխատանքը 100Ջ է։

III. (2) Ի նչ բարձրության վրա պետք է բարձրացնել 2Ն կշիռ ունեցող բեռը, որպեսզի կատարվի 10 Ջ աշխատանք.

F = 2Ն
A = 10Ջ
A = Fs
s = A/F
s = 10(Ջ)/2(Ն)
s = 5մ

Պատ․ Պետք է բարձրացնել 5մ բարձրության։

IV. Բանվորը, կիրառելով 125 Ն ուժ, վագոնիկը տեղափոխեց 80 մ: Հաշվեք բանվորի կատարած աշխատանքը.

F = 125Ն
s = 80մ
A = Fs
A = (125Ն)(80մ)
A = 10 000Ջ = 10կՋ

Պատ․ Բանվորի կատարված աշխատանքը 10կՋ է։

V. Ի՞նչ աշխատանք է կատարում չմշկորդը 1 000 մ երկարությամբ վազքուղին անցնելիս, եթե այդ ընթացքում նա հաղթահարում է 5Ն շփման ուժ։

F = 5Ն
s = 1 000մ
A = Fs
A = (5Ն)(1 000մ)
A = 5 000Ջ

Պատ․ Չմշկորդը կատարում է 5 000Ջ աշխատանք։

VI. 60 կգ զանգվածով մարդը աստիճաններով բարձրացավ 5մ: Ի՞նչ աշխատանք կատարեց մարդը.

m = 60կգ
g = 10Ն/կգ
Fծ = mg
Fծ = (60կգ)(10Ն/կգ)
Fծ = 600Ն

F = 600Ն
s = 5մ
A = Fs
A = (600Ն)(5մ)
A = 3 000Ջ

Պատ․ մարդը 3 000Ջ աշխատանք կատարեց։

էջ 85

VII. 0,25 մ3 ծավալով բետոնե սալը բարձրացրին 6մ: Բետոնի խտությունը 2 000 կգ/մ3 է: Որքա՞ն աշխատանք կատարվեց.

V = 0,25մ3
p = 2 000կգ/մ3
m = Vp
m = (0,25մ3)(2 000կգ/մ3)
m = 500կգ

m = 500կգ
g = 10Ն/կգ
Fծ = mg
Fծ = (500կգ)(10Ն/կգ)
Fծ = 5 000Ն

F = 5 000Ն
s = 6մ
A = Fs
A = (5 000Ն)(6մ)
A = 30 000Ջ

Պատ․ Կատարված աշխատանքը 30 000Ջ է։