1. Որո՞նք են տնտեսության զարգացման նախադրյալները։

Երկրի բնական ռեսուրսները,
Երկրի բնակլիմայական պայմանները,
Երկրի աշխարհագրական դիրքը և տրանսպորտային ճանապարհները,
Բնակչության կրթվածության մակարդակը,
Բնակչության թիվը

2. Նշեք 5 երկիր որտեղ տնտեսության առաջատար ճյուղը.

ա) գյուղատնտեսությունն է

Սիերա Լեոնե, Սոմալի, Չադ, Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետություն, Նիգեր

բ) արդյունաբերությունն է

Անգոլա, Քուվեյթ, Կատար, Արաբական Միացյալ Էմիրություններ, Սաուդյան Արաբիա

գ) սպասարկման ոլորտն է

Միացյալ Թագավորություն, ԱՄՆ, Ֆրանսիա, Հունաստան, Բելգիա

3. Ի՞նչ ազդեցություն ունի երկրի աշխարհագրական դիրքը երկրի տնտեսության զարգացման վրա. բերել օրինակներ:

Օրինակ՝ Եգիպտոսը և Թուրքիան, գտնվում են տարբեր մայրցամաքները միացնող խաչմերուկում, որի պատճառով զարգացած է առևտուրը և տրանսպորտը։ Դա նաև թույլ է տալիս արդյունաբերական գործարաններ հիմնել այդ երկրներում և էժան տրանսպորտի պատճառով վաճառել այլ երկրներին։

Մյուս կողմից՝ Հայաստանը շրջապատված է թշնամական երկրներով և չունի ելք դեպի ծով։ Այդ պատճառով հայաստանի ապրանքները ավելի թանկ է վաճառել արտասահմանում։

4. Ի՞նչ ազդեցություն ունեն երկրի բնական պայմաններն ու ռեսուրսները երկրի տնտեսության զարգացման վրա. բերել օրինակներ:

Բարենպաստ կլիմայական պայմաններ ունեցող երկրներում զարգգացած է զբոսաշրջությունը և գյուղատնտեսությունը (Հունաստան, Խորվաթիա, Իտալիա, Ֆրանսիա)։ Ավելի ցուրտ երկրներում գյուղատնտեսությունը թույլ է զարգացած բացառությամբ անասնապահության և ավելի շատ ուշադրություն է դարձվում արդյունաբերության վրա (Ֆինլանդիա, Շվեդիա, Կանադա):

Երկաթի և պղնձի հանքաքարով հարուստ երկրներում զարգացած է մետալուրգիան և մեքենաշինությունը, անտառներով հարուստ երկրներում` փայտամշակումը և թղթի արդյունաբերություն, իսկ ջրային հարուստ ռեսուրսներ ունեցող երկրներում՝ ձկնարդյունաբերությունը։

5․ Ի՞նչ ազդեցություն ունի հարևան երկրների ազդեցությունը երկրի տնտեսության զարգացման վրա. բերել օրինակներ:

Կարող է լինել բացասական և դրական։ Օրինակ՝ Հայաստանի պարագայում հարևն Ադրբեջանի և Թուրքիայի սահմանի փակելը բացասական է ազդում Հայաստանի տնտեսության և առևտրի զարգացման վրա։ Շատ հաճախ, երբ հարևան երկիրը մեծ է, կարողանում է ճնշել իր հարևան երկրի տնտեսության վրա։ Օրինակ՝ արտադրել ավելի էժան ապրանք և վաճառել այդ երկրում ինչը թույլ չի տալիս փոքր երկրի ձեռնարկություններին եկամուտ ունենալ։

Միևնույն ժամանակ եթե հարևանները միմյանց հանդեպ բարեկամաբար են տրամադրված, կարող են օգտվել միմյանց շուկաներից։

130․

DC = DE
AB = BC
<A = <E
<ACB = <DCE (հակադիր)
<E = <BCA (համապատասխան)
<E = <A = <ACB = <DCE
<D = <B

133.

ա)
Քանի որ BD-ն (AC հիմքով) ABC եռանկյան միջնագիծն է, հետևաբար նաև ABC եռանկյան կիսորդն է, ուստի <ABD = <CBD
AB = BC, իսկ AE = CF, հետևաբար BE = BF, որովհետև AB – BE = BC – BF
Հետևաբար, △BDE = △BDF, որովհետև հավասար են նրանց երկու կողմերը և դրանց կազմած անկյունները
բ)
AD = DC որովհետև BD-ն միջնագիծ է: AE = CF: <EAD = <FCD, որովհետև նրանք հավասարասրուն եռանկյան հիմքին առընթեր անկյուններն են։
Հետևաբար, △EAD = △DCF, որովհետև հավասար են երկու կողմերը և դրանց կազմած անկյունը

ՏՆԱՅԻՆ․

131.

ա)
AB = AC որովհետև հավասարասրուն եռանկյան սրունքներ են:
BM = CN
<ABM = <ACN որովհետև նրանք հավասարասրուն եռանկյան հիմքին առընթեր անկյուններն են։
Հետևաբար, △BAM = △CAN , որովհետև հավասար են նրանց երկու կողմերը և դրանց կազմած անկյունը
բ)
քանի որ ապացուցեցինք որ △BAM = △CAN, իսկ AB = AC և BM = CN, հետևաբար AM = AN, որը նշանակում է △AMN հավասարասրուն է MN հիմքով։

132.

Քանի որ EF հավասարասրուն եռանկյան կիսորդը նաև միջնագիծն է իսկ DK հիմքը 16 սմ է,
KF = 16 : 2 = 8 սմ
Քանի որ EF-ը <E-ի կիսորդն է , <DEF = <DEK : 2 = 43: Հետևաբար <DEK = 43 * 2 = 86^o
Քանի որ հավասարասրուն եռանկյան EF կիսորդը նաև ուղղաձիգն է, հետևաբար <EFD = 90^o

125-ա,գ,ե․ Կատարեք բազմապատկումը․

ա) (a + 1)(a + 1) = aa + a + a + 1 = a² + 2a + 1
գ) (2 + y)(y + 3) = 2y + yy + 3y + 6 = 5y + y² + 6
ե) (1 + x)(1 – x) = 1 – x + x – x² = 1 – x²

127-ա,գ,թ․ Բազմանդամների արտադրյալը ձևափոխեք կատարյալ տեսքի բազմանդամի․

ա) (a + 1)(a + 1)(a + 1) =
(aa + a + a + 1)(a + 1) =
(a² + 2a + 1)(a + 1) =
a³ + a² + 2a² + 2a + a + 1 =
3a² + 3a + a³ + 1
գ) (a + b)(a − b)(a + b) =
a(a + b) – b(a + b) =
a² + ab – ba + b² =
a² + b²
թ) (x³ + 2x − 3)(2 − 3x) =
2x³ + 4x – 6 – 3x⁴ – 6x² + 9x =
2x³ + 13x – 3x⁴ – 6x² – 6

129-ա,գ․ Բազմանդամների արտադրյալը ձևափոխեք կատարյալ տեսքի բազմանդամի․

ա) (8x – 3)(4x + 5) =
32x² – 12x + 40x – 15 =
32x² + 28x – 15
գ) (4a − 3) · 2a − 3 =
8a² – 6a – 3

132-ա․ Ապացուցեք հավասարությունը․

ա) (a + b)(a + c) = a² + (b + c)a + bc
ստուգում․
(a + b)(a + c) =
aa + ab + ac + bc =
a² + ab + ac + bc
a² + ab + ac + bc = a² + (b + c)a + bc, որովհետև (ab : a + ac : a) = (b + c) և (ab + ac) : (b + c) = a, հետևաբար ab + ac = (b + c)a

ՏՆԱՅԻՆ․

125-բ,դ,զ․ Կատարեք բազմապատկումը․

բ) (x + 1)(x + 2) =
x² + 2x + x + 2 =
x² + 3x + 2
դ) (a + b)(a + b) =
aa + ab + ab + bb =
a² + 2ab + b²
զ) (a − 2)(3 − a) =
3a – 6 – a² + 2a =
5a – 6 – a²

127-բ,դ,ը․ Բազմանդամների արտադրյալը ձևափոխեք կատարյալ տեսքի բազմանդամի․

բ) (x – 1)(x – 1)(x – 1) =
xx – x – x + 1(x – 1) =
x² – 2x + 1(x – 1) =
x³ – 2x² + x – x² + 2x – 1 =
x³ – 3x² + 3x
դ) (m – n)(m – n)(m + n) =
mm – mn – mn + nn(m + n) =
m² – 2mn + n²(m + n) =
m³ – 2m²n + mn² + nm² – 2mn² + n³ =
m³ – m²n – mn² + n³
ը) (x − 1)(x2 + x + 1) =
x³ + x² + x – x2 + x + 1 =
x³ + 2x + 1

129-բ,դ․ Բազմանդամների արտադրյալը ձևափոխեք կատարյալ տեսքի բազմանդամի․

բ) 8x − 3 · 4x + 5 =
8x – 12x + 5 =
5 – 4x
դ) 4a − 3 (2a − 3) =
8a² – 6a – 12a + 9 =
8a² – 18a + 9

132-բ․ Ապացուցեք հավասարությունը․

բ) (xy² + x²y)(xy + 3) = x²y³ + 3xy² + x³y² + 3x²y
(xy² + x²y)(xy + 3) = x²y³ + x³y² + 3xy² + 3x²y
x²y³ + x³y² + 3xy² + 3x²y = x²y³ + 3xy² + x³y² + 3x²y
(xy² + x²y)(xy + 3) = x²y³ + x³y² + 3xy² + 3x²y = x²y³ + 3xy² + x³y² + 3x²y
(xy² + x²y)(xy + 3) = x²y³ + 3xy² + x³y² + 3x²y

Ծածկասերմ բույսերի բազմավորումը կատարվում է վեգետատիվ և սեռական եղանակներով։ ծակասերմ բույսերն ունեն բազմացման օրգան՝ ծաղիկ։ Ծածկասերմ բույսերի բեղմնավորումը և բազմացումը տեղի է ունենում վարսանդի սերմարանում։ Սերմնարանի մեջ սերմնաբողբոջ բազմանում է 4 սերմաբողբոջի։ 3-ը ոչնչանում են, և վերջին սերմնաբողբոջը մեծանում է, և դառնում սերմնապարկ։ Միջուկը բազմանում է մի քանի բջջի, որոնցից մեկը ձվաբջիջն է, իսկ ևս երկուսը՝ կենտրոնական բջիջները։

Փոշեհատիկը ունի վեգետատիվ և գեներատիվ բջիջներ։ Կրկնակի բեղմնավորման համար առէջի փոշեհատիկը պետք է վարսանդի սպիի վրա կպչի, որի արդյունքում վեգետատիվ բջիջը առաջացնում է փոշեխողովակ գեներատիվ բջջի մուտքը սերմնապարկ հեշտացնելու համար։ Գեներատիվ բջիջը բաժանվում է երկու սպերմիումների, և մտնում սերմնապարկը։ Սպերմիումներից մեկը բեղմնավորում է ձվաբջիջը և դառնում զիգոտ։ Այս զիգոտի բազմացման արդյունքում ձևավորվում է սաղմը։ Մյուս սպերմիումը ձուլվում է կենտրոնական բջիջների հետ և բազմացման արդյունքում դառնում է էնդոսպերմ՝ պահեստային սննդանյութ սաղմի աճի և բազմացման համար։

1. Առաջին տեսախաղը OXO-ն էր, որը ստեղծվել էր 1952 թվականին մի պրոֆեսորի՝ Սենդի Դուգլասի կողմից։ Խաղում դուք խաղում եք որպես X կամ O համակարգչի դեմ։ Ձեր նպատակն է ստանալ 3 X-ով կամ O-ով ուղիղ գիծ 3×3 ցանցի վրա՝ միաժամանակ համակարգչին թույլ չտալով այդ անել։

Ինֆորմացիա և նկար

2․ Առաջին խաղը, որը եռաչափի տպավորություն էր թողում ուներ, Battlezone-ն էր։ Այն թողարկվել էր Atari-ի ընկերության կողմից 1980 թվականին արկադային խաղային մեքենաների համար: Դա ոչ միայն առաջին եռաչափ տեսքով խաղն էր, այլ նաև առաջին եռաչափ տեսքով խաղը, որը դիտվում է մասնակցի տեսանկյունից: Խաղում խաղացողի կողմից կառավարվում եր մի տանկ, որի վրա հարձակվում էին հրթիռներ և այլ տանկեր։

Ինֆորմացիա
Նկար

3․ Առաջին իրականում եռաչափ խաղը Super Mario 64-ն էր։ Այն առաջին անգամ թողարկվեց Ճապոնիայում Nintendo-ի կողմից 1996 թվականի հունիսի 23-ին, իսկ մի քանի ամիս անց ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում։ Այն նաև առաջին եռաչափ նավիգացիայի փորձն էր տեսախաղերում։ Այս խաղում խաղացողը Մարիոյին օգնում էր հավաքել աստղ-միավորներ և արքայադուստր Փիչին փրկել Բաուզեր հրեշից։

Ինֆորմացիա և նկար

4․ Աշխարհում ամենաշատ գումար վաստակած խաղը Minecraft-ն է, որից աշխարհում վաճառվել է մոտ 238 միլիոն օրինակ։ Այն պատրաստվել է 2009 թվականին Mojang ընկերության կողմից, որը ներկայումս պատկանում է Microsoft-ին։ Minecraft-ը անծայր աշխարհով ազատ խաղ է, որտեղ դուք կարող եք ցանկացած բան կառուցել խորանարդներից, պայքարել հրեշների դեմ և ուսումնասիրել աշխարհը։

Ինֆորմացիա և նկար

5. Ամենահայտնի հայկական խաղը Shadowmatic-ն է։ Այն ստեղծվել է 2015 թվականին հայկական Triada ընկերության կողմից։ Նույն թվականին արժանացել է մրցանակի Apple ընկերության կողմից լավագույն դիզայնի համար։ Խաղի նպատակն է ցանկացած մարմին թեքել այնպիսի ուղղությամբ, որ այդ մարմնի ստվերը նման լինի լիովին այլ մարմնի։

Ինֆորմացիա

1. Ո՞ր մեծությունն է կոչվում նյութի խտություն։

Այն մեծությունը որը հավասար է զանգվածի և ծավալի հարաբերությանը։

2. Ինչպե՞ս է որոշվում նյութի խտությունը։

p = m/V (խտություն = զանված/ծավալ)

3. Ի՞նչ միավորներով է արտահայտվում նյութի խտությունը։

կգ/մ³, գ/սմ³

4. Ինչպե՞ս կարելի է հաշվել մարմնի ծավալը,եթե հայտնի են նրա զանգվածը և նրա խտությունը։

ծավալ = զանգված ։ խտություն

5. Ինչպե՞ս կարելի է հաշվել մարմնի զանգվածը,եթե հայտնի են նրա ծավալը և նյութի խտությունը:

զանգված = ծավալ * խտություն

Առաջադրանքներ

Լուծել .Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս I>>-իցէջ33 -39 առաջադրանքները:

10. Մարմինների խտությունը

Տարբերակ 1

I. Բետոնի խտությունը 2200կգ/մ³ է, նշանակում է, որ.

1․ 1մ³ ծավալով բետոնը 2200կգ է

II. 20մ³ տարողությամբ բաքը լցված է կերոսինով, որի զանգվածը 16000կգ է: Հաշվեք կերոսինի խտությունը.

2․ 800կգ/մ³

III. Կաղնու փայտից պատրստված 0,002մ3 ծավալով չորսուի զանգվածը 1,6կգ է: Հաշվեք կաղնու խտությունը.

1․ 0,032կգ/մ³

IV. Մարմարի խտությունը 2700 կգ/մ³ է: Այն արտահայտեք գ/սմ³-ով.

1․ 2,7գ/սմ³

V․ 0,5դմ3 ծավալով մոմի կտորը կշռում է 450գ: Հաշվեք մոմի խտությունը.

2. 0,9 գ/սմ3

11. Պինդ մարմնի խտության որոշումը

Տարբերակ 1

I. Որքա՞ն է չափանոթի ամենափոքր բաժանման արժեքը:

2․ 10սմ3

II. Որքա՞ն էր փորձանոթի մեջ լցված ջրի ծավալը:

5․ 80սմ³

III. Որքա՞ն է չափանոթի մեջ սուզված մարմնի ծավալը․

1․ 10սմ³

IV. Հաշվեք մարմնի խտությունը: Մարմնի զանգվածը ցույց է տրված նկարում.

2․ 7գ/սմ³

12․ Մարմնի զանգվածի և ծավալի որոշումը խտության միջոցով

Տարբերակ 1

I. Չուգունե, ճենապակե և արույրե կշռաքարերը ունեն նույն զանգվածը: Նրանցից որ՞ն ունի ավելի մեծ ծավալ.

Ճենապակի – 2403կգ/մ³
Չուգուն – 6800-7800կգ/մ³
Արույր – 8400-8700կգ/մ³

2․ Ճենապակի

II. Որոշեք 40մ երկարությամբ, 15մ լայնությամբ և Յմ հաստությամբ
սառցադաշտի սառույցի զանգվածը.

5. 1620 տ

III. Որոշեք պարաֆինի կտորի ծավալը, եթե նրա զանգվածը 0,18կգ է․

3․ 0․0002մ³

IV. Մարմնամարզիկների մոտ թոքերի ծավալը երկու անգամ մեծ է, քան
այն մարդկանց մոտ, ովքեր չեն զբաղվում սպորտով: Որոշեք մարզիկի
ներշնչած օդի զանգվածը մեկ ներշնչման ժամանակ, եթե նրա թոքերի
ծավալը 6000սմ3 է.

4. 7,74գ

116. Ընդհանուր արտադրիչը դուրս բերեք փակագծերից․

ա) ax – bx + cx =
x(a – b + c)
բ) 8abx – 6acy – 10ak =
2a(4bx – 3cy – 5k)
գ) 14acx – 21bcy – 7c =
7c(2ax – 3by – 1)
դ) 63xy – 84y² + 98ay =
7y(9x – 12y + 14a)
ե) 15abx – 98y² + 12ab =
3ab(5x + 4) – 98y²
զ) 20ax – 35bx – 40x² =
5x(4a – 7b – 8x)

112-ա․ Ձևափոխեք արտահայտությունը կատարյալ տեսքի բազմանդամի․

ա) a (b − c) + b (c − a) + c (a − b) =
ab − ac + bc − ba + ca − cb =
ab – ba – ac + ca + bc – cb
0

114-ա,գ,ե,ը,ծ․ Ընդհանուր արտադրիչը դուրս բերեք փակագծերից․

ա) 3a + 3b =
3(a + b)
գ) 5a + 10 =
5(a + 2)
ե) 12x + 6y =
6(2x + y)
ը) 4 – 4a
4(1 – a)
ծ) 6x + 8xy
2x(3 + 4y)

115-ա,գ,ե․ Ընդհանուր արտադրիը դուրս բերեք փակագծերից․

ա) a2 + ab
a(a + b)
գ) a + a²
a(1 + a)
ե) b³ − b² =
b b (b² – b)

ՏՆԱՅԻՆ․

112-բ․ Ձևափոխեք արտահայտությունը կատարյալ տեսքի բազմանդամի․

բ) a (b + c − bc) − b (c + a − ac) + c (b − a) =
ab + ac − abc − bc − ba + bac + cb − ca =
ab − ba + ac − ca + bac − abc + cb − bc =
0

114-բ,դ,թ,կ․ Ընդհանուր արտադրիը դուրս բերեք փակագծերից․

բ) 2x − 2y =
2(x – y)
դ) 14 − 7y =
7(2 – y)
թ) 12a – 3 =
3(4a – 1)
կ) 12abx + 15a =
3a(4bx + 5)

115-բ,դ,ը․ Ընդհանուր արտադրիը դուրս բերեք փակագծերից․

բ) x² – x =
x(x – 1)
դ) 2xy – x³
x(2y – x²)
ը) 4a⁶ – 2a³b =
2a³(2a³ – b)

Քամին (Եղիշե Չարենց)

Աշնան քամին
Թռցնում է դեղին նժույգները իրա:
Ինչ-որ մի տեղ հիմա
Հավաքել է ի մի

Ու փչում է աշնան հոգեվարքի ժամին
Իր ահռելի հոգին մի վիթխարի բերան:
Քամին, Աշնան քամին
Հռնդում է հիմա.

Փոշու հսկա դեզեր փախցընում են իրար
Սարսափահար դարձած նախիրների նման:
Քամին, Աշնան քամին…
Քաղաքը գորշ ու մութ:

Ամեն անցորդ դեղին զառանցանք է հիմի,
Որ իրիկվա մեգին երազվել է քամուն:

Առաջադրանքներ

Դուրս գրիր անհասկանալի բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրիր:

նժույգ – հեծնելու ընտիր ձի
հոգեվարք – Մահվան տագնապ, հոգին ավանդելու՝ մեռնելու րոպեները
վիթխար – չափազանց խոշոր՝ մեծ, հսկայական
հռնդալ – Դռնդացնել
դեզ – իրար վրա ածած իրերի կույտ
նախիր – խոշոր եղջերավոր կենդանիների խումբ
գորշ – սպիտակի և սևի խառնուրդից ստացված գույն
զառանցանք – զառանցելու ժամանակ ասածը
մեգ – երկրի վրա իջած մառախուղի թանձր շերտ

Պատկերացրու՝ այս բանաստեղծությունը նկար է. ինչ ես տեսնում այդ նկարում, պատմիր:

Պատկերացնում եմ քաղաք, որը ունի երկու գույն՝ դեղին և մոխրագույն։ Պատկերները կարծես թափանցիկ լինեն, քամու բերանն ընկած։

Եթե այս բանաստեղծության քամին մարդ լիներ, ինչպիսի՞ն կլիներ (բնութագրիր)

Եթե քամին մարդ լիներ, կլիներ չար, դաժան, և Դիկենսի հերոս Մարլիի նման իր շղթաները շատ կապեր կունենային։

Առանձնացրու ամենամռայլ տեսարանը, հիմնավորիր:

Ու փչում է աշնան հոգեվարքի ժամին
Իր ահռելի հոգին մի վիթխարի բերան:

Այս հատվածը մռայլ է, որովհետև բնութագրում է բնության վերջին շունչը։