Հունվարյան ճամբարի օրակարգ

Հունվարի 8-26

Երկրորդ ուսումնական շրջանի աշխատակարգ
Օրացույց

Առաջին շաբաթ՝

Երկուշաբթի

  1. 9։20-10։05 աշխատանք ջոկատում
  2. 10։10-10;55 աշխատանք ջոկատում
  3. 11։05-11։55սովորող-սովորեցնող աշխատանք չարխի հետ Ալիս Գևորգյան և ընկերներ
  4. 12։00-12։35 սովորող-սովորեցնող աշխատանք չարխի հետ Ալիս Գևորգյան և ընկերներ

Երեքշաբթի

  1. 9։20-10։05 ազգային պար Մայր դպրոց՝պարասրահ
  2. 10։10-10;55 աշխատանք ջոկատում
  3. 11։05-11։55 աշխատանք ջոկատում
  4. 12։00-12։35 աշխատանք ջոկատում

Չորեքշաբթի

  1. 9։20-10։05 վոլեյբոլ՝ Մայր դպրոց
  2. 10։10-10;55 վոլեյբոլ՝ Մայր դպրոց
  3. 11։05-11։55 աշխատանք ջոկատում
  4. 12։00-12։35 աշխատանք ջոկատում

Հինգշաբթի

  1. 9։20-10։05 ազգային պար Մայր դպրոց՝պարասրահ
  2. 10։10-10;55 աշխատանք ջոկատում
  3. 11։05-11։55 աշխատանք ջոկատում
  4. 12։00-12։35 աշխատանք ջոկատում

Ուրբաթ

  1. 9։20-10։05 Դարբնոց աշխատարան
  2. 10։10-10;55 Դարբնոց աշխատարան
  3. 11։05-11։55 Դարբնոց աշխատարան
  4. 12։00-12։35 Դարբնոց աշխատարան

Երկրորդ շաբաթ՝

Երկուշաբթի

  1. 9։20-10։05Բակային ֆուտբոլ՝Դանիել Հակոբյան
  2. 10։10-10;55 Բակային ֆուտբոլ՝Դանիել Հակոբյան
  3. 11։05-11։55սովորող-սովորեցնող աշխատանք չարխի հետ Ալիս Գևորգյան և ընկերներ
  4. 12։00-12։35 սովորող-սովորեցնող աշխատանք չարխի հետ Ալիս Գևորգյան և ընկերներ

Երեքշաբթի

  1. 9։20-10։05 ազգային պար Մայր դպրոց՝պարասրահ
  2. 10։10-10;55 Դեպի «Ջրվեժ» արգելոց/կախված եղանակային պայմաններից
  3. 11։05-11։55 Դեպի «Ջրվեժ» արգելոց
  4. 12։00-12։35 Դեպի «Ջրվեժ» արգելոց

Չորեքշաբթի

  1. 9։20-10։05 վոլեյբոլ՝ Մայր դպրոց
  2. 10։10-10;55 վոլեյբոլ՝ Մայր դպրոց
  3. 11։05-11։55 աշխատանք ջոկատում
  4. 12։00-12։35 աշխատանք ջոկատում

Հինգշաբթի

  1. 9։20-10։05 ազգային երգ Մայր դպրոց՝պարասրահ
  2. 10։10-10;55 Մայր դպրոց գրադարան` Ազգային բաղադրատոմսերի ուսումնաիրում,փաթեթի ստեղծում
  3. 11։05-11։55 մասնակցություն Դիջիթեք 2024 wordpress -ի գործիքներ
  4. 11:05-12:30 Ֆիլմի դիտում
  5. 12։00-12։35 Ֆիլմի դիտում

Ուրբաթ

  1. 9։20-10։05 
  2. 10։10-10;55 քայլքով դեպի Սահադաշտ
  3. 11։05-11։55Մարզական ստուգատես՝Սահադաշտ
  4. 12։00-12։35 Աշխատանք ջոկատում-երկրորդ շաբաթվա ամփոփում,երրորդ շաբաթվա լրացումներ

Հունվարի 19,ժամը 11:00-11:45 Սահադաշտ

Պատրաստում քիմիայի կիսամյակային ինքնաստուգման

1. Քանի՞ միլիոն նյութ է հայտնի մարդկությանը….

Ներկայումս հայտնի են 30 միլիոնից ավել նյութ։

2. Ինչպե՞ս են դասակարգվում նյութերն ըստ բաղադրության պատասխանը հիմնավորեք օրինակներով:

Ըստ բաղադրության դասակարգվում են պարզ և բարդ նյութերի։ Այն նյութերում, որոնց բաղադրության մեջ միայն առկա են մի տարրի ատոմներ, կոչվում են պարզ նյութ։ Եթե նյութի բաղադրության մեջ առկա է բազմաթիվ տարրերի ատոմներ, այն կոչվում է բարդ նյութ։ Պարզ նյութերի օրինակներ են H2-ը, O2-ը, P4, C, Fe, Cu, Ca, և այլն։ Բարդ նյութերի օրինակներ են CO2, NaCl, HCl, H2SO4, և այլն։

3. Ինչպե՞ս են դասակարգվում նյութերն ըստ ծագումնաբանության

Ըստ ծագումնաբանության դասակարգվում են օրգանական և անօրգանական նյութերի։ Բոլոր մետաղ ոչ մետաղ պարզ նյութերը և բարդ նյութեր՝ օքսիդները, հիմքեր, թթուները, և աղերը։ Օրգանական նյութեր են կոչվում այն նյութերը, որոնց բաղադրության մեջ ածխածնից, ջրածնից, թթվածնից, ազոտից, ծծումբից, և ֆոսֆորից բացի այլ տարր չկա, և օրգանական նյութերը միշտ բաղադրության մեջ ունեն ածխածին և ջրածին։

4. Անօրգանական նյութերի ինչպիսի՞ օրինակներ գիտեք, գրեք օրինակներ…

H2O, FeO, NaCl, HSO4, CO2, և այլն:

5. Օրգանական նյութերի ինչպիսի՞ օրինակներ գիտեք, գրեք օրինակներ…

CH4 (Մեթան), C6H12O6 (Գլյուկոզ), (C6H10O5)n (Օսլա), CH3COOH (Քացախաթթու), և այլն:

6. Ո՞ր նյութերն են ավելի շատ, օրգանականը, թե՞անօրգանականը, պատասխան հիմնավորեք:

Ավելի շատ են օրգանական նյութերը, որովհետև սպիտակուցները, ածխաջրերը, ճարպերը, նուկլեինաթթուները, և վիտամինները, որոնք շատ բազմազան նյութեր են, օրգանական են։ Մեզ հայտնի 30 միլիոն նյութերից համարյա բոլորը օրգանական են։

7. Ո՞ր նյութերն են կոչվում օքսիդներ, հիմքեր, թթուներ, աղեր սահմանեք, դասակարգեք, գրեք օրինակներ, նշեք ֆիզիկաքիմիական հատկությունները:

Օքսիդները այն նյութերն են, որոնք բաղկացած են թթվածնից և այլ տարրերից։ Օրինակ՝ CO2, CaO, FeO, Fe2O3, Al2O3, և այլն։ Օքսիդները կարող են լինել և թթու, և հիմք։

Հիմքերը այն նյութերն են, որոնք փոխազդում են թթուների հետ, և որոնց ջրածնային ցուցիչը 7-ից բարձր է։ Օրինակ՝ NH3, NaOH, Fe(OH)2, Al(OH)3, և այլն։ Ալկալիները կազմված են հիդրօքսիդի իոնից և այլ նյութերից։

Թթուները այն նյութերն են, որոնք փոխազդում են հիմքերի հետ, և որոնց ջրածնային ցուցիչը 7-ից ցածր է։ Օրինակ՝ H2SO4, HCl, H3PO4, CH3COOH, և այլն։ Թթուները կազմված են ջրածնի իոնից և այլ նյութերից։

Աղերը նյութեր են, որոնք կազմված են կատիոներից և անիոներից։ Աղերը կարող են լինել և հիմք, և թթու։ Օրինակ՝ NaCl, CaCl2, K2Cr2O7, և այլն։

Օքսիդների, հիմքերի, թթուների ընդհանուր բանաձևը։

Օքսիդների ընդհանուր բանաձևն է RxOy-2, Օքսիդները երկու տարրից կազմված բարդ անօրգանական նյութեր են։ Սկզբունքը այն է, որ կատիոնի և O-2 անիոնի լիցքերը հավասարվեն։

Na2O

Fe+2O-2
Fe+3O-2
Fe+6O-2

Me+n(OH)n

Ֆիզիկա 20-25.11.23․ Հաղորդիչների հաջորդական և զուգահեռ միացումներ։ Թեմայի ամփոփում։

1. Ինչի՞ է հավասար նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը, եթե միմյանց զուգահեռ միացված միատեսակ լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը 60 Օմ է:

image-5f26d071.png

R1 = 60 Օմ
Rզ = R1/3
Rզ = R1/3 – 60 Օմ/3 = 20 Օմ

2. Շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը 84 Օմ է: Շղթայի տեղամասը բաղկացած է միմյանց հաջորդաբար միացված 2 միատեսակ լամպերից և ռեոստատից:

Որոշեք լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը, եթե ռեոստատի դիմադրությունը՝ 2 Օմ է:

Nk 9-5-1-12.jpg

R = 84 Օմ
r = 2 Օմ
R1 = R2
R1 = ?
R2 = ?

R1 + R2 = R – r = 84 Օմ – 2 Օմ = 82 Օմ
R1 = 82 Օմ/2 = 41 Օմ

3. Լարումը նկարում պատկերված շղթայի տեղամասում 50 Վ է, իսկ հոսանքի ուժը՝ 2,5 Ա:

Որոշեք երկրորդ ռեզիստորի դիմադրությունը, եթե առաջինինը՝ 7 Օմ է:

13.jpg

U = 50 Վ
I = 2,5 Ա
R = R1 + R2
R1 = 7 Օմ
R2 = ?

R = U/I = 50 Վ/2,5 Ա = 20 Օմ
R = R1 + R2
R2 = R – R1 = 20 Օմ – 7 Օմ
R2 = 13 Օմ

4. 150 Օմ և 400 Օմ դիմադրություններով երկու ռեզիստորներ հաջորդաբար միացված են հոսանքի աղբյուրին: Երկրորդ ռեզիստորի ծայրերում լարումը 300 Վ է:

Որոշեք հոսանքի ուժը շղթայում և լարումը տեղամասի ծայրերում:

13.jpg

I = U/R
R2 = 400 Օմ
U = 300 Վ
I = U/R = 300 Վ/400 Օմ = 0,75 Ա

5. Շղթան կազմված է միմյանց հաջորդաբար միացված երեք հաղորդիչներից, համապատասխանաբար՝ 2 Օմ, 3 Օմ և 5 Օմ դիմադրություններով:

Լարումը այդ տեղամասի ծայրերում 40 Վ է:

Որոշեք լարում յուրաքանչյուր հաղորդչի ծայրերին:

13.jpg

R1 = 2 Օմ
R2 = 3 Օմ
R3 = 5 Օմ
U = U1 + U2 + U3 = 40 Վ
R = R1 + R2 + R3 = 2 Օմ + 3 Օմ + 5 Օմ = 10 Օմ
I = I1 = I2 = I3 = U/R = 40 Վ/10 Օմ = 4 Ա
U1 = I * R1 = 4 Ա * 2 Օմ = 8 Վ
U2 = I * R2 = 4 Ա * 3 Օմ = 12 Վ
U3 = I * R3 = 4 Ա * 5 Օմ = 20 Վ

6. 300 Օմ դիմադրություն ունեցող ալյումինե հաղորդալարը բաժանեցին 4 հավասար մասի և դրանք միացրեցին միմյանց զուգահեռաբար:

Որոշեք ստացված հաղորդալարի դիմադրությունը:

fd91abed413b91f470a0152a3e11de9e3b6e06d4.jpg

R = 300 Օմ/4 = 75 Օմ
Rզ = 75 Օմ/4 = 17,5 Օմ

7. Նկարում պատկերված շղթայում լարումը 80 Վ է, A ամպերաչափը ցույց է տալիս 1,6 Ա, իսկ առաջին հաղորդիչի դիմադրությունը՝ R1=120 Օմ:

Որոշե՛ք երկրորդ հաղորդչի դիմադրությունը՝ R2-ը, ինչպես նաև A1 և A2 ամպերաչափի ցուցմունքները:

Պատասխանը գրել հարյուրերորդականի ճշտությամբ:

Nk 9-6-2-9.jpg

U = U1 = U2 = 80 Վ
I = I1 + I2 = 1,6 Ա
R1 = 120 Օմ
I1 = U/R1 = 80 Վ/120 Օմ = 2/3 Ա ≈ 0,67 Ա
I2 = I – I1 = 1,6 Ա – 2/3 Ա = 4,8/3 Ա – 2/3 Ա = 2,8/3 Ա = 14/15 Ա ≈ 0,93 Ա
R2 = U/I2 ≈ 80 Վ/0,93 Ա ≈ 86,02 Օմ

8. Նույն հաստության պղնձե հաղորդալարերից առաջինի երկարությունը 30 սմ է, իսկ երկրորդինը՝ 3 մ է:

Ո՞ր հաղորդալարի դիմադրությունն է ավելի մեծ և քանի անգամ:

R = ρ * l/S
ρ1 = ρ2
S1 = S2
l1 = 30 սմ
l2 = 3 մ = 300 սմ
l2 = 10*l1
R1 = ρ * l1/S
R2 = ρ * 10 * l1/S

R2 > R1
R2 = 10 * R1

9. Եռակցման ապարատը միացված է լարման ցանցին 100 մ երկարության և 10 մմ² լայնական հատույթի մակերեսով պղնձե հաղորդալարով:

Որոշեք լարումը հաղորդալարի ծայրերին, եթե նրանով անցնող հոսանքի ուժը 150 Ա է:

Պղնձի տեսակարար դիմադրության արժեքը վերցրեք տեսական  մասում բերված աղյուսակից:

R = ρ * l/S
l = 100 մ
S = 10 մմ2 = 0,00001 մ2
ρ = 0,017 Օմ * մ
R = ρ * l/S = 0,017 Օմ * մ * 100 մ/0,00001 մ2 = 170000 Օմ

U = I * R

uyio.png

10. Որքա՞ն է էլեկտրամագնիսի կոճին փաթաթված պղնձե հաղորդալարի երկարությունը, եթե նրա լայնական հատույթի մակերեսը 0.18 մմ² է, իսկ դիմադրությունը` 40 Օմ:

Մետաղների տեսակարար դիմադրության արժեքը վերցրեք տեսական մասում բերված աղյուսակից:

slide_2.jpg

ρ = RS/l
l = RS/ρ
R = 40 Օմ
S = 0,18 մմ2 = 0,00000018 մ2
ρ = 0,017 Օմ * մ
l = RS/ρ = 40 Օմ * 0,00000018 մ2/ 0,017 Օմ * մ ≈ 0,00423 մ

Անհատական աշխատանք․ Ֆոսֆոր

Քիմիական տարրի նշանը. P

կարգաթիվը, միջուկի լիցքը՝ Z. Ֆոսֆորի կարգաթիվը 15 է, և հետևաբար միջուկի լիցքը +15 է:

Ատոմի բաղադրությունը (պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների թիվը). Ֆոսֆորը ունի 15 պրոտոն և 15 էլեկտրոն:
3115+P(15p+; )15e
Բոլոր ատոմների միջուկում կան նեյտրոններ։ Նեյտրոնների քանակը որոշում ենք N = A – Z բանձևով, որտեղ N-ը կոչվում է նեյտրոնների քանակը միջուկում, A-ն կոչվում է զանգվածային թիվ, որը մոտավորապես հավասար է։ A ≈ Az, և Z-ն էլեկտրոնների քանակը ատոմում։
N = A – Z = 31 – 15 = 16n:

պարբերության համարը, լրիվ լրացված էներգիական մակարդակների թիվը․ Ֆոսֆորը գտնվում է երրորդ պարբերության մեջ, և ունի երկու լրացված էներգիական մակարդակ։

խմբի համարը, ենթախումբը, արտաքին էներգիական մակարդակում էլեկտրոնների թիվը․ Ֆոսֆորը չորրորդ խմբի գլխավոր ենթախմբում է գտնվում: Ֆոսֆորը արտաքին էներգիական մակարդակում ունի 5 էլեկտրոն։

էլեկտրոնային բանաձևը (էլեկտրոնների  բաշխումն ըստ էներգիական մակարդակների  և ենթամակարդակների)․ 3s23p3

ո՞ր հատկություններն  են  ավելի  ուժեղ  արտահայտված` մետաղակա՞ն, թե՞ ոչ մետաղական․ Ֆոսֆորում ավելի ուժեղ են արտահայտված ոչ մետաղական հատկությունները։

ինչպիսի՞ պարզ  և  բարդ  նյութերի  օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության  մեջ առկա  է  այդ տարրի ատոմներ․ Ֆոսֆորից միայն մի պարզ նյութ է՝ P2-ը։ Գոյություն ունեն բազմաթիվ բարդ նյութեր, որոնց բաղադրության մեջ առկա է ֆոսֆոր, օրինակ` Ֆոսֆորաթթու, որի բանաձը H3PO4 է, և ֆոսֆորի օքսիդ, որի բանաձևը P2O5 է:

Կատարեք  հաշվարկներ (որոշեք  այդ  տարրի  մեկ  ատոմի  զանգվածը` mo (տարրի  առաջացրած  օքսիդի  հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածը` Mr, տարրերի  զանգվածային   հարաբերությունները, զանգվածային  և մոլային  բաժինները օքսիդում):

mo = 5,15*10-23 գ

4P + 5O2 → 2P2O5
Mr(P2O5) = 2 * 31 + 5 * 16 = 62 + 80 = 142

n(P) = 2 մոլ
n(O) = 5 մոլ
P-ի մոլային բաժին = 2/5
m(P) = n(P) * M(P)

M(P) = 31 գ/մոլ
m(P) = n(P) * M(P) + n(O) * M(O)= 2 մոլ * 31 գ/մոլ = 62 գ
M(O) = 16 գ/մոլ
m(P2O5) = n(P) * M(P) + n(O) * M(O)= 2 մոլ * 31 գ/մոլ + 5 մոլ * 16 գ/մոլ = 62 գ + 80 գ = 142 գ
P-ի զանգվածային բաժին = 62 գ/142 գ = 31/71

Տարածվածը բնության մեջ (ինչպիսի միացության ձևով, բանաձևերը, բանաձևի անունները)․

Ֆոսֆորը շատ կարևոր են օրգանիզմների համար, որովհետև ֆոսֆատները շատ կարևոր են ԴՆԹ-ի և ՌՆԹ-ի կառւոցվածքի համար: Նաև շատ կարևոր է ֆոսֆորը, որովհետև բջջաթաղանթների գլխավոր բաղադրիչը ֆոսֆոլիպիդներն են, որոնք օրգանական նյութեր են, որոնք կազմված են ֆոսֆատից, գլիցերինից, և ճարպաթթուներից։ Ֆոսֆորը նաև գտնվում է ադենոզինեռֆոսֆատի մեջ, որը օրգանական մոլեկուլ է, որը շատ կարևոր է օրգանիզմների էներգիայի պահեստի համար։ Ադենոզինեռֆոսֆատի բանաձևը C10H16N5O13P3 է։

Ստացումը լաբորատորիա և արդյունաբերության մեջ․

Ֆոսֆորը ստանալու համար, Ֆոսֆատի քարերը փորում են։ Այս ֆոսֆատի քարերը պետք է մաքրել ֆոսֆորը ստանալու համար։ Պարարտանյութերի համար, ծծմբաթթվով ֆոսֆատի միներալներից ստանում են ֆոսֆորաթթու։ Ֆոսֆորաթթու չեզոքացնում են, և ստանում են ֆոսֆատի աղեր։

Դեղերի, հիգենիայի ապրանքների, և ուտելիքի համար ֆոսֆորի մաքրության ստանդարտները ավելի բարձր են։ Ֆոսֆատի միներալները դարձնում են սպիտակ ֆոսֆոր, որը կարելի է մաքրել թորումով։

Կիրառություն․

Ֆոսֆորը պետքական միներալ է մարդկանց համար, և օգտագործվում է որպես կոնսերվանտ, օգտագործվում է պարարտանյութերի մեջ, օգտագործվում է լուցկիների համար, և այլն։

Հանրահաշիվ 15.12.23․ Թեստ 6

1.

43 + 53 = 64 + 125 = 189
Պատասխան՝ 2) 189

2.

7 * -7 = 49
Պատասխան՝ 1) -49

3.

Պատասխան՝ 1) {2; 3; 5}

4.

9 ց + 4 կգ = 9 կգ * 100 + 4 կգ = 900 կգ + 4 կգ = 904 կգ
Պատասխան՝ 3) 904 կգ

5.

Պատասխան՝ 4) 3

6.

թիվ = x
0,7x = 63
10x/7 = 630/7 = 90
Պատասխան՝ 4) 90

7.

{3; 5; 6} ⊂ {5; 6; 7; x}
x = 3
Պատասխան՝ 2) 3

8.

Պատասխան՝ 3) y = ax2 ֆունկցիայի գրաֆիկը տեղաշարժել |x0| միավորով աջ և |y0| միավորով վերև։

9.

Պատասխան՝ 1) 6x2 – 5x + 5

10.

(a – 3b)2 + 12ab = a2 – 6ab + b2 + 12ab = a2 + 6ab + b2 = (a + 3b)2
Պատասխան` 2) (a + 3b)2

11.

f(x) = ax + 5
(3; 1) ∈ f(x)
x = 3
ax = a * 3
3a + 5 = 1
3a = -4
a = -4/3
Պատասխան՝ 1) -4/3

12.

x = √7 – 2/√7 + 2
√7 – 2/√7 + 2 = (√7 – 2)(√7 – 2)/(√7 + 2)(√7 – 2) = 7 – 4√7 + 4/7 – 4 = 11 – 4√7/3
Պատասխան՝ 2) 11 – 4√7/3

13.

23/4:1,1 + 31/3 /2,5 – 0,4 * 3 1/3 : 5/7 = 11/4:11/10 + 10/3 /5/24/10 * 10/3 : 5/7 = 5/2 + 10/3 /5/24/3 : 5/7 =
= 15/6 + 20/6 /15/68/6 : 5/7 = 35/6/7/6 : 5/7 = 35/6 : 7/6 : 5/7 = 5 : 5/7 = 7
Պատասխան՝ 1) 7

14.

m = 2, n = 3

m3 – 8n3/m2 + 2mn + 4n2 : m2 – 4n2/(m + 2n)2 = 23 – 8 * 33/22 + 2 * 2 * 3 + 4 * 32 : 22 – 4 * 32/(2 + 2 * 3)2 =
= 8 – 216/4 + 12 + 36 : 4 – 36/(2 + 6)2 = -208/52 : -32/82 = -4 : -32/64 = -4 : -1/2 = 8
Պատասխան՝ 3) 8

Ֆիզիկա․ էջ 74. Տարբերակ 1

I. 0,25 Ա-ը արտահայտեք միլիամպերներով․

1 Ա = 1000 մԱ
0,25 Ա = 250 մԱ
Պատասխան՝ 250 մԱ

II. 0,25 մԱ-ը արտահայտեք միկրոամպերներով․

1 մԱ = 1000 մկԱ
0,25 մԱ = 250 մկԱ
Պատասխան՝ 250 մկԱ

Օգտվելով նկար 47-ից՝ պատասխանեք հետևյալ հարցերին․

III. Ի՞նչ ամենամեծ հոսանքի ուժ կարելի է չափել նկարում պատկերված ամպերաչափով․

Պատասխան՝ 4Ա

IV. Ինչքա՞ն է ապերամետրի սանդղակի բաժանման արժեքը․

Պատասխան՝ 0,5Ա

V. Ինչքա՞ն է շղթայում հոսանքի ուժը․

Պատասխան՝ 1,5 Ա

VI. Կփոխվի՞ արդյոք ամպերմետրի ցուցմունքը, եթե այն միացնենք շղթայի մեկ այլ տեղամասում․ Օրինակ՝ հոսանքի աղբյուրի և էլեկտրական լամպի միջև․

Պատասխան՝ չի փոխվի

VII. Ինչպե՞ս է ուղղված հոսանքը էլեկտրական լամպի թելիկում․

Պատասխան՝ ա բ

Նկար 48-ում պատկերված են տարբեր էլեկտրական շղթայի տեղամասեր․

VIII. Սխեմաներից ո՞րն է համապատասխանում նկար 47-ում պատկերված շղթային․

Պատասխան` բ-ն

IX. Այդ սխեմայում ամպերմետրի վրա որտե՞ղ է նշված “+” նշանը․

Պատասխան՝ n-ի մոտ

X. Ի՞նչ ուղղություն ունի հոսանքը ամպերմետրում․

Պատասխան՝ m n

Հայոց լեզու․ 30.11.23

1. Վերաբերականները խմբավորե՛լ ըստ տեսակների։

Բարեբախտաբար, արդարև, անշուշտ, միայն, ահավասիկ, ի դեպ,
անպատճառ, ահա,անպայման, իսկապես, իրոք, հիրավի, ո՛չ, չէ՛, գուցե, երևի,իմիջիայլոց, թերևս, կարծեմ, կարծես, միգուցե, այնուամենայնիվ, մի՞թե, արդյոք, երանի, ցավոք, նույնիսկ, մանավանդ, մինչև իսկ, գեթ, լոկ, գոնե, կարծես թե, սոսկ, միայն թե, անկասկած, հապա, մի, համենայն դեպս, այսուհանդերձ։

Հաստատական

Արդարև, անշուշտ, անպատճառ, անպայման, իսկապես, իրոք, հիրավի, անկասկած

ժխտական

ո՛չ, չէ՛

Երկբայական

Գուցե, երևի, թերևս, կարծեմ, կարծես, միգուցե, մի՞թե, արդյոք, կարծես թե

Զգացական

Բարեբախատաբար, երանի, ցավոք

Սաստկական

Նույնիսկ, մանավանդ, մինչև իսկ

Սահմանափակման

Միայն, գեթ, լոկ, գոնե, սոսկ, միայն թե

Ցուցական

Ահավասիկ, ահա

Կամային

հապա, մի

Զիջական

Ի դեպ, իմիջիայլոց, այնուամենայնիվ, համենայն դեպս, այսուհանդերձ


2. Ձևաբանորեն վերլուծել նախադասությունը։

Սակայն բոլորն էլ իրենց դժվար մտքերի հետ էին, ձիերն էին համեմատում իրար, ուշի-ուշով դիտում, որպեսզի որոշեն, թե ո՞րը նորից կվերադառնա այս ճանապարհով, և որի՞ սանձն ու սարքը շալակած տուն կբերի, որպես մեռած մարդու զգեստներ, որոնց վրա այնպես դառնալի ողբ են երգում գյուղի կանայք։

Քիմիա. Գործնական աշխատանք 3. Պարբերական համակարգի ֆիզիկական իմաստը

Առաջադրանքներ. Բնութագրեք  հետևյալ  տարրերը ջրածին, ածխածին, ազոտ, թթվածին, քլոր, ալյումին, նատրիում, կալիում, կալցիում, սիլիցիում, ֆոսֆոր, ծծումբ, երկաթ, մանգան, պղինձ, արծաթ, ոսկի

Գրեք  քիմիական  տարրի  նշանը……. կարգաթիվը….., միջուկի  լիցքը ….., հարաբերական ատոմային զանգվածը, մեկ ատոմի զանգվածը` m0 ատոմի բաղադրությունը ….

ո՞ր  պարբերության տարր  է ……

ո՞ր  խմբի  և ենթախմբի տարր  է …………

ատոմի  էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը, էլեկտրոնային բանաձևը, նաև  քվանտային  բջիջներով

մետաղ է՞, թե ոչմետաղ

Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության  մեջ  առկա  են  այդ  տարրի ատոմներ`բերեք  տարբեր տարրերի  հետ    առաջացրած    միացությունների  բանաձևերը

Ածխածին․ նշանը` C, կարգաթիվը 6 է հետևաբար միջուկի լիցքը +6 է:
126+C(6p+; )6e
Բոլոր ատոմների միջուկում կան նեյտրոններ։ Նեյտրոնների քանակը որոշում ենք N = A – Z բանձևով, որտեղ N-ը կոչվում է նեյտրոնների քանակը միջուկում, A-ն կոչվում է զանգվածային թիվ, որը մոտավորապես հավասար է։ A ≈ Az, և Z-ն էլեկտրոնների քանակը ատոմում։ N = A – Z = 12 – 6 = 6n:
Ածխածինը երկրորդ պարբերության չորրորդ խմբի գլխավոր ենթախմբում է գտնվում։ Ածխածինը ոչ-մետաղ է։ Ածխածինով առաջանում է մի քանի պարզ նյութ՝ երկատոմային ածխածինը, որի բանաձև C2 է։ Ածխածինը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ Ածխաթթու գազում, որը անօրգանական նյութ է CO2 բանաձևով, գլյուկոզում, որը օրգանական նյութ է C6H12O6 բանաձևով, բոլոր օրգանական նյութերում, և այլն։ Ածխածնի էլեկտրոնային բանաձևը 2s22p2 է։

Ջրածին․ նշանը` H, կարգաթիվը 1 է հետևաբար միջուկի լիցքը +1 է:
11+H(1p+; )1e
N = A – Z = 1 – 1 = 0n:
Ջրածինը առաջին պարբերության առաջին խմբի գլխավոր ենթախմբում է գտնվում: Ջրածինը ոչ-մետաղ է։ Ջրածնից առաջանում է երկու պարզ նյութ՝ երկատոմային և եռատոմային ջրածինը, որի բանաձևերը H2-ը և H3-ն են: Ջրածինը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ Ջուրը, որը անօրգանական նյութ է H2O բանաձևով։ Ջրածինը նաև առկա է բոլոր թթուներում՝ H+ իոնով, և բոլոր հիմքերում OH իոնով, Հիդրոքսիդներում, և այլն։

Ազոտ․ նշանը` N, կարգաթիվը 7 է հետևաբար միջուկի լիցքը +7 է:
147+N(7p+; )7e
N = A – Z = 14 – 7 = 7n:
Ազոտը երկրորդ պարբերության հինգերորդ խմբի գլխավոր ենթախմբում է գտնվում: Ազոտը ոչ-մետաղ է: Ազոտից առաջանում է մի պարզ նյութ՝ ազոտի գազը, որի բանաձևը N2 է։ Ազոտը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ ամոնիակում և իր իոններում, նիտրատներում, ամինաթթուներում ևն։ Ազոտի էլեկտրոնային բանաձևը 2s22p3 է։

Թթվածին․ նշանը` O, կարգաթիվը 8 է հետևաբար միջուկի լիցքը +8 է:
168+O(8p+; )8e
N = A – Z = 16 – 8 = 8n:

Թթվածին երկրորդ պարբերության վեցերորդ խմբի գլխավոր ենթախմբում է գտնվում: Թթվածինը ոչ-մետաղ է։ Թթվածնից առաջանում է մի քանի պարզ նյութ, օրինակ՝ թթվածնի գազը, որի բանաձևը O2 է, Ոզոնը, որի բանաձևը O3 է, և այլն։ Թթվածինը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ օքսիդներում, հիմքերում OH իոնով, նիտրատներում, սուլֆատներում, սուլֆիտներում, քլորատներում, քլորիտներում, կարբոնատներում, ֆոսֆատներում, և այլն։ Թթվածնի էլեկտրոնային բանաձևը 2s22p4 է։

Քլոր․ նշանը` Cl, կարգաթիվը 17 է հետևաբար միջուկի լիցքը +17 է:
3517+Cl(17p+; )17e
N = A – Z = 35 – 17 = 18n:

Քլորը երրորդ պարբերության յոթերորդ խմբի գլխավոր ենթախմբում է գտնվում: Քլորը ոչ-մետաղ է։ Քլորից առաջանում է մի պարզ նյութ, քլորի գազը, որի բանաձև Cl2 է։ Քլորը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ քլորատներում, քլորիտներում, Աղաթթվում, որի բանաձևը HCl է և այլն։ Քլորի էլեկտրոնային բանաձևը 3s23p5 է։

Ալյումին․ նշանը` Al, կարգաթիվը 13 է հետևաբար միջուկի լիցքը +13 է:
2713+Al(13p+; )13e
N = A – Z = 27 – 13 = 14n:

Ալյումինը երրորդ պարբերության երրորդ խմբի գլխավոր ենթախմբում է գտնվում: Ալյումինը մետաղ է։ Ալյումինից պարզ նյութեր չեն առաջանում։ Ալյումինը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ ալյումինի օքսիդում, որի բանաձևը Al2O3 է, Ալյումին նատրիտում, որի բանաձևը Al(NO3)3 է, ալյումինի քլորիդում, որի բանաձևը AlCl3 է, և այլն։ Ալյումինի էլեկտրոնային բանաձևը 3s23p1 է։

Նատրիում․ նշանը` Na, կարգաթիվը 11 է հետևաբար միջուկի լիցքը +11 է:
2311+Na(11p+; )11e
N = A – Z = 23 – 11 = 12n:

Նատրիումը երրորդ պարբերության առաջին խմբի գլխավոր ենթախմբում է գտնվում: Նատրիումը մետաղ է։ Նատրիումից պարզ նյութեր չեն առաջանում։ Նատրիումը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ Նատրիումի քլորիդում, որի բանաձևը NaCl է, Նատրիումի հիդրոքսիդում, որի բանաձևը NaOH է, Նատրիումի նիտրատում, որի բանաձևը NaNO3 է, Նատրիումի սուլֆատ, որի բանաձևը Na2SO4 է, և այլն։ Նատրիումի էլեկտրոնային բանաձևը 3s1 է։

Կալիում․ նշանը` K, կարգաթիվը 19 է հետևաբար միջուկի լիցքը +19 է:
3919+K(19p+; )19e
N = A – Z = 39 – 19 = 20n:

Կալիումը չորրորդ պարբերության առաջին խմբի գլխավոր ենթախմբում է գտնվում: Կալիումը մետաղ է։ Կալիումից պարզ նյութեր չեն առաջանում։ Կալիումը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ Կալիումի քլորիդ, որի բանաձևը KCl է, Կալիումի հիդրոքսիդ, որի բանաձևը KOH է, Կալիումի սուլֆատ, որի բանաձևը K2SO4 է, և այլն։ Կալիումի էլեկտրոնային բանաձևը 4s1 է։

Կալցիում․ նշանը` Ca, կարգաթիվը 20 է հետևաբար միջուկի լիցքը +20 է:
4020+Ca(20p+; )20e
N = A – Z = 40 – 20 = 20n:

Կալցիումը չորրորդ պարբերության երկրորդ խմբի գլխավոր ենթախմբում է գտնվում: Կալցիումը մետաղ է։ Կալցիումից պարզ նյութեր չեն առաջանում։ Կալցիումը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ կալցիումի կարբոնատում, որի բանաձևը CaCO3 է, Կալցիումի օքսիդ, որի բանաձևը CaO է, կալցիումի ֆոսֆատ, որի բանաձևը Ca3(PO4)2 է, և այլն։ Կալցիումի էլեկտրոնային բանաձևը 4s2 է։

Սիլիցիում․ նշանը` Si, կարգաթիվը 14 է հետևաբար միջուկի լիցքը +14 է:
2814+Si(14p+; )14e
N = A – Z = 28 – 14 = 14n:

Սիլիցիումը երրորդ պարբերության չորրորդ խմբի գլխավոր ենթախմբում է գտնվում: Սիլիցումը մետաղական է։ Սիլիցիումից պարզ նյութեր չեն առաջանում։ Սիլիցիումը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ սիլիցիումի օքսիդում, որի բանաձևը SiO2 է, սիլիցիումի տետրաքլորիդում, որի բանաձևը SiCl4 է, սիլիցիումի տետրաֆլուորիդում, որի բանաձևը SiF4 է, և այլն։ Սիլիցիումի էլեկտրոնային բանաձևը 3s23p2 է։

Ֆոսֆոր․ նշանը` P, կարգաթիվը 15 է հետևաբար միջուկի լիցքը +15 է:
3115+P(15p+; )15e
N = A – Z = 31 – 15 = 16n:

Ֆոսֆորը երրորդ պարբերության հինգերորդ խմբի գլխավոր ենթախմբում է գտնվում: Ֆոսֆորը ոչ-մետաղ է։ Ֆոսֆորից առաջանում են պարզ նյութեր, օրինակ՝ սպիտակ ֆոսֆոր, որի բանաձևը P4 է, և այլն։ Ֆոսֆորը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ Ֆոսֆորական թթվում, որի բանաձևը H3PO4 է, ֆոսֆորի պենտօքսիդում, որի բանաձևը P4O10 է, ադենոզինեռֆոսֆատ, որի բանաձևը C10H16N5O13P3 է, և այլն։ Ֆոսֆորի էլեկտրոնային բանաձևը 3s23p3

Ծծումբ․ նշանը` S, կարգաթիվը 16 է հետևաբար միջուկի լիցքը +16 է:
3216+S(16p+; )16e
N = A – Z = 32 – 16 = 16n:

Ծծումբը երրորդ պարբերության վեցերորդ խմբի գլխավոր ենթախմբում է գտնվում: Ծծումբը ոչ-մետաղ է։ Ծծումբից պարզ նյութեր չեն առաջանում։ Ծծումբը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ սուլֆատներում, Ծծմբական թթվում, որի բանաձևը H2SO4 է, Երկաթի սուլֆիդում, որի բանաձևը FeS է, և այլն։ Ծծումբի էլեկտրոնային բանաձևը 3s23p4 է։

Մանգան․ նշանը` Mn, կարգաթիվը 25 է հետևաբար միջուկի լիցքը +25 է:
5525+Mn(25p+; )25e
N = A – Z = 55 – 25 = 30n:

Մանգանը չորրորդ պարբերության յոթերորդ խմբի երկրորդական ենթախմբում է գտնվում: Մանգանը մետաղ է։ Մանգանից պարզ նյութեր չեն առաջանում։ Մանգանը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ մանգանատներում, Մանգանի (II) ոքսիդ, որի բանաձևը MnO է, մանգանի կարբոնատ, որի բանաձևը MnCO3 է, Մանգանի ացետատ, որի բանաձևը Mn(CH3COO)2 է, և այլն։ Մանգանի էլեկտրոնային բանաձևը 3d54s2 է։

Երկաթ․ նշանը` Fe, կարգաթիվը 26 է հետևաբար միջուկի լիցքը +26 է:
5626+Fe(26p+; )26e
N = A – Z = 56 – 26 = 30n:

Երկաթը չորրորդ պարբերության ութերորդ խմբի երկրորդական ենթախմբում է գտնվում: Երկաթը մետաղ է։ Երկաթից պարզ նյութեր չեն առաջանում։ Երկաթը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ երկաթի (III) օքսիդ, որի բանաձևը Fe2O3 է, Երկաթի (II) նիտրատ, որի բանաձևը Fe(NO3)2 է, մագնետիտ, որի բանաձևը, Fe3O4 է, և այլն։ Երկաթի էլեկտրոնային բանաձևը 3d64s2 է։

Պղինձ․ նշանը` Cu, կարգաթիվը 29 է հետևաբար միջուկի լիցքը +29 է:
6429+Cu(29p+; )29e
N = A – Z = 64 – 29 = 35n:

Պղինձը չորրորդ պարբերության առաջին խմբի երկրորդական ենթախմբում է գտնվում: Պղինձը մետաղ է։ Պղնձից պարզ նյութեր չեն առաջանում։ Պղինձը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ պղնձի նիտրատ, որի բանաձևը Cu(NO3)2 է, պղնձի (II) սուլֆիդ, որի բանաձևը CuS է, պղնձի ացետատ, որի բանաձևը Cu(CH3COO)2 է, և այլն։ Պղնձի էլեկտրոնային բանաձևը 3d104s1 է։

Արծաթ․ նշանը` Ag, կարգաթիվը 47 է հետևաբար միջուկի լիցքը +47 է:
10847+Ag(47p+; )47e
N = A – Z = 108 – 47 = 61n:

Արծաթը հինգերորդ պարբերության առաջին խմբի երկրորդական ենթախմբում է գտնվում: Արծաթը մետաղ է։ Արծաթից պարզ նյութեր չեն առաջանում։ Արծաթը առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ արծաթի օքսիդ, որի բանաձևը Ag2O է, արծաթի ցիանիդ, որի բանաձևը AgCN է, արծաթի ֆոսֆատ, որի բանաձևը Ag3PO4 է, և այլն։ Արծաթի էլեկտրոնային բանաձևը 4d105s1 է։

Ոսկի․ նշանը` Au, կարգաթիվը 79 է հետևաբար միջուկի լիցքը +79 է:
19779+Au(79p+; )79e
N = A – Z = 197 – 79 = 118n:

Ոսկին վեցերորդ պարբերության առաջին խմբի երկրորդական ենթախմբում է գտնվում: Ոսկին մետաղ է։ Ոսկուց պարզ նյութեր չեն առաջանում։ Ոսկին առկա է բազմաթիվ բարդ նյութերում, օրինակ՝ Ոսկու (I) քլորիդ, որի բանաձևը AuCl3 է, Ոսկու (III) օքսիդ, որի բանաձևը Au2O3 է, Ոսկու (III) նիտրատ, որի բանաձևը Au(NO3)3 է, և այլն։ Ոսկու էլեկտրոնային բանաձևը 4f145d106s1 է։