Վարժ. 88.
160 գ ծովի ջրում պարունակվում է 8 գ աղ։ Քանի՞ գրամ ծովի ջուրն
է պարունակում 56 գ աղ։

160 գ ծովի ջուր = 8 գ աղ
? գ ծովի ջուր = 56 գ աղ

լուծում․
1) 160 * 56 : 8 = 1120 գ աղ

պատ․ 1120 գ աղ

Վարժ. 90․
Մետաղյա խորանարդը, որի կողի երկարությունը 13 սմ է, ունի 1352 գ
զանգված։ Որքա՞ն է նույն մետաղից պատրաստված և 2 սմ կողով
խորանարդի զանգվածը։

13 : 1352 = 2 : 208

Վարժ. 93․
Երկու գումարելիներից մեկը 1005 է, իսկ մյուսը՝ նրա 11/3-ը։ Ինչի՞ է
հավասար գումարը։

լուծում.
1) 1005 : 3 * 11 = 3685
2) 3685 + 1005 = 4690

պատ. 4690

Վարժ. 97․
15 սմ կողմով քառակուսի հախճասալիկները փոխարինում են
նորերով, որոնց կողմի երկարությունը 20 սմ է։ Քանի՞ նոր հախճասալիկ է պետք 80 հների փոխարեն։

լուծում․
1) 80 * 15 : 20 = 60

պատ․ 60 հախճասալիկ

Վարժ. 99․
Խանութում 5 արկղ նարինջ կար։ Օրվա առաջին կեսին վաճառելու
հա90մար յուրաքանչյուր արկղից հանեցին 4 կգ նարինջ, օրվա
երկրորդ կեսին՝ ևս 3 կգ։ Դրանից հետո բոլոր արկղերում մնաց
այնքան նարինջ, ինչքան հանել էին։ Օրվա սկզբում ընդամենը
ինչքա՞ն նարինջ կար արկղերում։

լուծում․
1) (4 + 3) * 2 * 5 = 70 կգ նարինջ

պատ․ 70 կգ նարինջ

վարժ. 81-բ,ժ

բ) x = 8 * 2 = 1 = x = 16

ժ) x = 8 * 21 : 3 = = 56

վարժ. 82-բ,դ

բ) x = 7 * 5 : 9 = 35/9

դ) x = 7 * 15 : 25 = 105/25 = 21/5

վարժ. 59-բ,դ

բ) 34 : 3 = 306 : 27

դ) 1/2 : 1/12 = 9 : 3/2

վարժ. 84

լուծում.

1) 64 : 16 = 4
2) 21 : 4 = 21/4

պատ. 21/4 կամ 5 1/4

Առաջադրանքներ.

• Բառային աշխատանք —
  
  տարակուսանք – երկմտանք, կասկած
  ցայտել – ուժգին դուրս հոսել
  ընդերք – երկրի ներսը/խորքը
  գաճաճ – թզուկ ցածր հասակով
  ջլատված – ջլելը կտրված
  երաշտ – չորային և շոգ եղանակ, անձրևի պակաս
  պապակ – ջրի կարոտ, ծարավ
  հայթայթել – ձերք բերել, տալ
  պատել – ծածկել, շրջապատել
  կիզիչ – այրող
  պատյան – ծածկող տուփ, ծածկույթ
  
• Պատմվածքի հերոսի բացատրությունը համոզե՞ց քեզ. ինչպե՞ս:

Այո, ինձ համոզեց, որովհետև թվում է, որ գիտականորեն հիմնավորված է։

• Կարո՞ղ ենք նույն բանն ասել մարդու դեպքում. ահը մարդուն դարձնում է ավելի լավը: Դիտարկիր այս միտքը մի քանի տեսանկյունից:

Ահը կարող է մարդուն դարձնել և՜ ավելի լավը, և՜ ավելի վատը։ Կարծում եմ, որ ահը դարձնում է մարդուն ավելի զգույշ, ինչը նրան պաշտպանում է բազմաթիվ վտանգներից։ Օրինակ. մարդը փողոց անցնելիս նայում է երկու կողմերը, հետո անցնում, կամ էլ դանակով մի բան կտրելիս ուշադիր է լինում, որ իրեն չվնասի։

Ահը կարող է մարդուն հետ պահել ոչ միայն վտանգներից, այլ կյանքում մեծ բաների ձգտելուց կամ նոր բաներ փորձելուց։ Սպորտային շատ տեսակներ օրինակ՝ լողը, սարեր մագլցելը, մեքենաների մրցավազքը մարկանց մոտ վախ են առաջացնում, և մարդը, վախից ելնելով, կարող է դրանք նույնիսկ չփորձել։ Նույնը վերաբերում է նաև մեծ գործերին, որոնք սկսելու համար պետք է չվախենալ հնարավոր ռիսկերից և դժվարություններից։

Տնային աշխատանք.

1.Ընտրիր ճիշտ համեմատություն կազմած հավասարությունները:

• 42:48=70:80
• 7:6=70:80
• 42:48=7:6
• 7:8=70:80
• 42:48=7:8

2.Գտիր համեմատության անհայտ անդամը  

4 : 2 = 12 : 6

14 : 36 = 7 : 18

3.Գտե՛ք այն թիվը, որը տառի փոխարեն գրելու դեպքում կստացվի հավասարություն.

9 – 7 3/5 = 1 2/5

14 2/5 + 5 4/5 = 20 1/5

4.Խնձորները չորանալիս կորցնում են իրենց զանգվածի x-ը։ Որքա՞ն խնձորաչիր կստացվի 1200 կգ թարմ խնձորից։

1200 * x

5.Ծառուղու երկու կողմերում տնկեցին 25-ական սոսի, իսկ նրանցից յուրաքանչյուր երկուսի միջև` հասմիկի 2 թուփ: Հասմիկի քանի՞ թուփ տնկեցին:

(25 – 1) * 2 = 48 թուփ

56. Գրի՛ առեք համեմատությունը.

ա) 6­-ը հարաբերում է 5­-ին այնպես, ինչպես 2­-ը հարաբերում 5/3-ին,
6 : 5 = 2 : 5/3

բ) 1­-ը հարաբերում է 100­-ին այնպես, ինչպես 10­-ը հարաբերում է 1000­-ին,
1 : 100 = 10 : 1000

գ) 63­-ը հարաբերում է 49­-ին այնպես, ինչպես 45­-ը հարաբերում է 35­-ին,
63 : 49 = 45 : 35

դ) ­2/7-ը հարաբերում է 5­-ին այնպես, ինչպես 4­-ը հարաբերում է 70­-ին:
2/7 : 5 = 4 : 70

57. Փոխանակելով համեմատության միջին եւ եզրային անդամների տեղերը` կազմե՛ք երեք նոր համեմատություն.

ա) 3 : 5 = 21 : 35,
5 : 3 = 35 : 21
3 : 21 = 5 : 35
21 : 3 = 35 : 5

բ) 52 : 39 = 60 : 45,
39 : 52 = 45 : 60
60 : 52 = 45 : 39
52 : 60 = 39 : 45

գ) 9 : 1/2 = 63 : 7/2|
1/2 : 9 = 7/2 : 63
63 : 9 = 7/2 : 1/2
9 : 63 = 1/2 : 7/2

դ) 4/5 : 2/3 = 12 : 10
2/3 : 4/5 = 10 : 12
10 : 2/3 = 12 : 4/5
4/5 : 12 = 2/3 : 10

59. Գտե՛ք իրար հավասար հարաբերությունները եւ նրանցից համե­մատությո՛ւն կազմեք.

ա) 15 : 35, 9 : 60, 3 : 7,
15 : 35 = 3 : 7

բ) 34 : 3, 306 : 27, 262 : 24,
34 : 3 = 306 : 27

գ) 354/273, 4/3, 492/369,
4/3 = 492/369

դ) 1/2 : 1/12, 3/4 : 1/9, 9 : 3/2:
1/2 : 1/12 = 9 : 3/2

60. Հետեւյալ թվերից կազմե՛ք համեմատություններ.
ա) 4, 6, 12, 8,
12 : 6 = 8 : 4
4: 8 = 6 : 12
6 : 4 = 12 : 8
4 : 6 = 8 : 12

բ) 15, 18, 6, 5,
18 : 15 = 6 : 5
15 : 18 = 5 : 6
18 : 6 = 15 : 5
6 : 18 = 5 : 15

գ) 3 3/10, 2 1/5, 120, 80
120 : 3 3/10 = 80 : 2 1/5
3 3/10 : 120 = 2 1/5 : 80
3 3/10 : 2 1/5 = 120 : 80
2 1/5 : 3 3/10 = 80 : 120

դ) 5 1/2, 7 7/32, 6 2/3, 8 3/4։
5 1/2 : 6 2/3 = 7 7/32 : 8 3/4
6 2/3 : 5 1/2 = 8 3/4 : 7 7/32
5 1/2 : 7 7/32 = 6 2/3 : 8 3/4
7 7/32 : 5 1/2 = 8 3/4 : 6 2/3

Առաջադրանքներ.

• Բառային աշխատանք — զով, հետզհետե, նոսրանալ, թավիշ կանաչ, չնաշխարհիկ, աղմկարար, ապառաժ, որսառատ, ծմակ, մացառ, ճարճատյուն, աղեկտուր, կաշկանդող, ողորկ, խուզարկել, փոմփոխ, սրտաճմլիկ, սնահավատություն, անդրդվելի, դարդ, մելամաղձոտ, թավուտ, ծերպ, կածան, եթիմ, թվանք, ջիգյար, փարվել, կայտառ, կցկտուր, շաղակրատել, դեպո, կառամատույց, կխտար, սրտակտուր, սիրասուն, անառիկ:

զով – թեթև ախորժելի սառնություն
հետզհետե – իրար հետևից
նոսրանալ – պակասել
թավիշ կանաչ – խիտ բուսականություն
չնաշխարհիկ – աննման, արտակարգ գեղեցիկ
աղմկարար – աղմուկ բարձրացնող
ապառաժ – քարաժայռ
որսառատ – որսով առատ
ծմակ – անտառի խիտ տեղ
մացառ – փշոտ թփաբույս
ճարճատյուն – կոտրվելու ու ջարդվելու սուր և կրկնվող ձայն
աղեկտուր – մեղքը տվող
կաշկանդող – պահող, արգելող, կապկպող
ողորկ – հարդ
խուզարկել – հետախուզել, շուրջը նայել, զննել
փոմփոխ – ծառի վրա նոր ծաղիկների կամ տերևների փունջ
սրտաճմլիկ – սիրտը ճմլող
սնահավատություն – դատարկ/անիրական բաների հավատալը
անդրդվելի – համառ, անկոտրում
դարդ – վիշտ, հոքս
մելամաղձոտ – մռայլ, տխրագին, թախցոտ
թավուտ – խիտ թփերով անտառ
ծերպ – փոքր անցք, ճեղք, խորշ
կածան – անտառային ճանապարհ, արահետ
եթիմ – որբ, հայր և մայր չունեցող
թվանք – հրացան
ջիգյար – մոր սիրտ
փարվել – փաթաթվել, գրկվել
կայտառ – շարժումով լեցուն, եռանդուն
կցկտուր – անկապ, անավարտ
շաղակրատել – շատախոսել
դեպո – գնացքի վերանորոքման կայարան
կառամատույց – ուղևորման հարթակ երկաթողային կայարանում –
սրտակտուր – սրտաճմլիկ, հուզիչ
սիրասուն – սիրով սնված
անառիկ – ամուր, անմատչելի

• Մայր և ձագուկ եղնիկների պահվածքը համեմատիր մարդկային պահվածքի հետ. ի՞նչ նմանություններ և տարբերություններ կան:

Երկու մայրերը իրենց երեխաներին սիրում են նույն կերպ և պատրաստ են պաշտպանել նույն կերպ։

• Ինչու՞ էր ձագուկը միայն փոքր տղայի հետ խաղում:

Նա միայն փոքր տղայի հետ էր իրեն ապահով զգում, և նա, նույնիսկ երբ մեծանում էր, էլի շատ էր խաղում տղայի հետ։

• Հավատու՞մ ես, որ մայր-երեխա կապը այդքան ուժեղ է. ինչու՞: Է՞լ ինչը կարող է այդքան զորեղ լինել:

Ես մտածում եմ, որ բոլոր մայրերը այդպես են սիրում իրենց երեխաներին, որովհետև իմ մայրը ինձ այդպես է սիրում, ինչպես և ես նրան եմ սիրում։

Թվարկել կենցաղում հանդիպող քիմիական և ֆիզիկական երևույթները:

1. Որո՞նք են ֆիզիկական երևույթները: Ներկայացրե՛ք օրինակներ:

Երբ նյութը չի փոխվում, բայց վիճակը, խտությունը, ձևը փոխվում է։
Օրինակ՝ Սառույցի հալվելը, թղթի կտրվելը, հացի չորանալը, ձյան և անձրևի գալը, քամու փչելը, ամպերի առաջանալը, էլեկտրական հոսանքը։

2. Որո՞նք են քիմիական երևույթները: Ներկայացրե՛ք օրինակներ:

Երբ նյութը փոխվում է, և առաջանում են նոր նյութեր։
Օրինակ՝ երկաթի ժանգոտվելը, պանիրի փչանալը, փայտի վառվելը, արևային լույսի փոխարկվելը էներգիայի՝ արևային վահնակների օգնությամբ։

3. Հետևյալ երևույթներից որո՞նք են ֆիզիկական, որո՞նք՝ քիմիական.
ա) բենզինի այրվելը, Քիմիական
բ) եղյամի առաջացումը, Ֆիզիկական
գ) կաթի թթվելը, Քիմիական
դ) ջրի եռալը, Ֆիզիկական
ե) հայելու կոտրվելը: Ֆիզիկական

4. Ո՞րն է ֆիզիկական երևույթ.
ա) մեթանի այրումը,
բ) բենզինի թորումը բնական նավթից,
գ) պողպատի ժանգոտելը խոնավ օդում:
Ոչ մեկը

5. Ո՞րն է քիմիական երևույթ.
ա) շոգիացման հետևանքով աղի բյուրեղների անջատվելը լուծույթից,
բ) «չոր սառույցի» առաջացումն ածխաթթու գազից,
գ) բենզինի թորումը բնական նավթից,
դ) պողպատի ժանգոտելը խոնավ օդում:

28. Գտե՛ք հարաբերությունը.
ա) 3-ի եւ 5-ի,
3 : 5 = 3/5
բ) 6-ի եւ 3/2-ի,
6 : 3/2 = 12/2 : 3/2 = 4
գ) 4/3-ի և 8-ի
4/3 : 8 = 4/3 : 24/3 = 4/24 = 1/6
դ) 1/2-ի և 3/7-ի
1/2 : 3/7 = 7/14 : 6/14 = 7/6

29. Գտե՛ք հարաբերությունը.
ա) 300-ի և 20-ի
300 : 20 = 15
բ) 15-ի եւ 245-ի,
15 : 245 = 3/49
գ) 5/4-ի և 2/3-ի
5/4 : 2/3 = 15/12 : 8/12 = 15/8
դ) 7/10-ի և 1/4-ի
7/10 : 1/4 = 14/20 : 5/20 = 14/5

31. 50 կգ կարմիր ներկն արժե 75000 դրամ, իսկ 85 կգ սպիտակ ներկը՝ 123250 դրամ։ Ո՞ր ներկի գինն է ավելի բարձր։

75000 : 50 = 1500
123250 : 85 = 1450
1500 > 1450
կարմիր ներկի գինն ավելի բարձր է։

32. Մեկ աշխատանքային օրում, որը տեւում է 8 ժ, խառատը պատրաս­տել է 384 մանրակ։ Գտե՛ք մանրակների քանակի հարաբերությունը դրանք պատրաստելու ժամանակին։ Ի՞նչ է ցույց տալիս այդ հա­րաբերությունը։

384 : 8 = 48/ժ

5. Տառային արտահայտության տեսքով գրի՛ առեք գործողություններիհետեւյալ հաջորդականությունը.
բ) y թվից հանել 11 եւ տարբերությանը գումարել z թիվը
y – 11 + z
դ) m թվին գումարել 5 եւ գումարը բազմապատկել n թվով
(m + 5) * n

6. Ենթադրենք` տրված է մի թիվ: Նշանակե՛ք այն որեւէ լատիներեն տառով եւ տառային արտահայտության տեսքով գրի՛ առեք.
բ) այդ թվի կեսը,
a : 2
դ) այդ թվից հինգով մեծ թիվը
a + 5

7. Թվերի գրառումներում եղած տառերը փոխարինե՛ք թվանշան­ներով այնպես, որ ստացվեն ճիշտ անհավասարություններ.
բ) 7X3 > Y93,
723 > 293
զ) 123X > 123Y
123X > 123Y

10. Գտե՛ք տառային արտահայտության արժեքը, եթե a = 7, b = 5.
բ) 10 ⋅ (a + b) ։ 3 = 10 x (7+5) : 3 = 40
ե) (a – 7) ⋅ 8 + (b – 5) ⋅ 4 = (7 – 7) x 8 + (5 – 5) x 4 = 0

13. Կատարե՛ք գործողությունները՝ թվերը գրի առնելով թվանշաննե­րով, թվաբանական գործողությունները՝ համապատասխան նշան­ներով.
բ) քսան ամբողջ ինը տասնչորսերորդից հանած տասներկու ամբողջ երեք յոթերորդ
20 9/14 – 12 3/7 = 8 3/14
դ) երեսուն ամբողջ վեց քսանհինգերորդը բաժանած քսան ամբողջ երկու հինգերորդի
30 6/25 : 20 2/5 = 1 41/85

15. Կրճատե՛ք կոտորակները (3 հատ).
բ) 153/34 = 9/2
45/72 = 5/8
202/303 = 2/3

17. Կարի արհեստանոցում կարել են 16 միանման վերարկու եւ մի քանի միանման կոստյում՝ օգտագործելով ընդամենը 100 մ 40 սմ գործվածք։ Մեկ վերարկուի համար օգտագործվել է 3 մ 35 սմ գործ­վածք, իսկ մեկ կոստյումի համար՝ 25 սմ­-ով ավելի։ Քանի՞ կոստյում է կարվել։

16 x 335 = 5360
10040 – 5360 = 4680
4680 : (335 + 25) = 4680 : 360 = 13
Պատասխան՝ 13 կոստյում

19. Զբոսաշրջիկը ճանապարհի կեսը եւ էլի 2 կմ անցել է ոտքով, մնա­ ցած ճանապարհի կեսը եւ էլի 4 կմ՝ մեքենայով, ինչից հետո նրան մնացել է անցնելու 12 կմ։ Քանի՞ կիլոմետր է ամբողջ ճանապարհը։

12 + 4 = 16
16 x 2 = 32
32 + 2 = 34
34 x 2 = 68
Պատասխան՝ 68 կմ

20. AB հատվածի վրա նշված է մի C կետ։ Քանի՞ անգամ է AC եւ CB հատվածների միջնակետերի հեռավորությունը փոքր AB հատվածի երկարությունից։

AC – ի միջնակետն է D: AD = DC
CB – ի միջնակետն է E: CE = EB
DE = DC + CE
AB = AC + CB = (AD + DC) + (CE + EB)
Քանի որ AD = DC և CE = EB ,
AB = (AD + DC) + (CE + EB) = (DC + DC) + (CE + CE) = 2 x DC + 2 x CE
Քանի որ DE = DC + CE,
AB = 2 x DC + 2 x CE = 2 (DC + DE) = 2 DE