• Բնութագրիր ուսուցչին՝ հիմնավորելով պատասխանդ տեքստից բերած մեջբերումներով:

Բարի և մենակ։
“Եղեք իմ ընտանիքը։ Անցյալ տարի դեռևս մայր ունեի, բայց նա մեռավ, և ես մնացի մենակ։”
“Ես չեմ ուզում ոչ ոքի պատժել։ Ապացուցեք, որ լավ տղաներ եք։”

• Քո կարծիքով ուսուցչի խոսքը ի՞նչ ազդեցություն ունեցավ սովորողների վրա. առանձնացրու նրա խոսքերից ամենակարևորը՝ հիմնավորելով:

Աշակերտներին հասկացրեց, որ նա բարի էր, և միայն ընկերներ էր ուզում։

“Եղեք իմ ընտանիքը։ Անցյալ տարի դեռևս մայր ունեի, բայց նա մեռավ, և ես մնացի մենակ։”

Այս մասում ասում է, որ ուզում էր նա և աշակերտները իրար հասկանաին ընտանիքի նման։

“Ես չեմ ուզում ոչ ոքի պատժել։ Ապացուցեք, որ լավ տղաներ եք։”

Այս մասում ասում է, որ նա չէր ուզում աշակերտներին նեղացնել։ Միայն ուզում էր, որ լավ լինեին։

• Ուսուցիչներիցդ ո՞վ է այդպես ազդեցիկ քեզ համար. Ինչու՞:

Ես կասեի ընկեր Լաերտը (Պարի ուսուցիչը)։

Շատ բարի է և աշակեռտներին պատժելու տեղը իրենց սովորեցնում է պարը։

• Բացատրիր բառերը՝ բառարանի օգնությամբ. դժկամություն, խռնվել, շքամուտք, տրտմել, աղախին, վշտահար, անձուկ, խռիվ մազեր, անմորուս, ալեխառն, ուղղաձիգ, ջանք:

դժկամություն․ տհաճություն, անբավականության զգացումը։
խռնվել․ իրար վրա գալ՝ թափվել
շքամուտք․ շենքի գլխավոր շքեղ մուտքը՝ դարպաս
տրտմել․ տրտում դառնալ՝ թաղծել
աղախին․ վառրձու տնային աշխատող կին
վշտահար․ վշտից տանջված
անձուկ․ նեղ, սեղմ
խռիվ մազեր․ խուճուճ մազեր
անմորուս․ առանց մորուքի
ալեխառն․ սպիտակի հետ խառն
ուղղաձիգ․ ուղիղ ձգվող, ուղիղ գիծ
ջանք․ ուժերի լարում

• Պատմիր, թե ինչը կամ ում ես կարոտում կրտսեր դպրոցից, ինչը կամ ում քեզ հետ կբերեիր Միջին դպրոց, ինչպե՞ս ես հարմարվել նոր միջավայրին:

Շվեդիայից իմ ընկեր Ֆիննը։ Խելոք և ուրախ տղա էր։ Ես կասեի, նա Շվեդիայում իմ ընկերներից ամենալավն էր։ Հիմա կարծես Շվեդիայում չի, որովհետև երկուսս էլ 2018-ի դեկտեմբերին ուրիշ երկիր գնացինք։ Ես հետ եկա Հայաստան, բայց չգիտեմ Ֆիննը գնաց Շվեցարիա։

Թվել Հայկական լեռնաշխարհի երեք ամենամմեծ լճերը։ Բլոգում տեղադրել երեք լժերի նկարը միասին (քարտեզի սքրինշոթ)։

1. Ուրմիա լիճը լիճ է, որը հին ժամանակներում անվանում էին Կապուտան լիճ։ Ուրմիա լիճը ամենամեծ լիճն է հայկական լեռնաշխարհում։ Ջուրը այնքան աղի է, որ կենդանական և բուսական աշխարհ չկա։

2. Վանա լիճը աղի ջրով լիճ է, որը հին ժամանակներում կոչվում էր Բնունյաց ծով։ Հայտնի է Ս․ խաչ եկեղեցու համար, որը կառուցված է Վանալճի՝ աղթամար կղզու վրա և իր տեռախ ձկնատեսակի համար։

3. Սևանի լիճը քաղցրահամ ջրով լիճ է, որը նաև կոչվում է Գեղամա կամ Գեղարքունյաց ծով։ Հայտնի է իշխան ձկան համար։ Հիմա միայն այս լիճն է մեր մոտ։

Թվել Հայկական լեռնաշխարհի գետերը։

Եփրատը hամարվում է մայր գետը, որովհետ ամբողջովին հոսում է հայկական լեռնաշխարհը։
Տիգրիս,
Երասխ (Արաքս),
Ճորոխ,
Կուր։

Թվել հայկակական լեռնաշխարհի գագաթները։

Արագած (4090 մ),
Սիփան (4434 մ),
Նեմրութ (4821 մ),
Մասիս (5165 մ):
Մասիսը, որը նաև կոչվում է Արարատ, Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթն է։ Մասիսի կողքին Սիսն է (3925 մ), որը նաև կոչվում է Փոքր Արարատ։ Սիսը Հայկական լեռնաշխարհի գագաթներից չէ։ Ըստ Աստվածաշնչի՝ համաշխարհային ջրհեղեղի ժամանակ Նոյ նահապետի տապանը հանգրվանել է Արարատի գագաթին։ Արարատ լեռը քրիստոնյաների, առաջին հերթին՝ հայերի համար համարվում է սրբազան լեռ։

1130-ա,գ. Լուծե՛ք հավասարումը.

ա) 7,86 + x = 10,05
10,05 – 7,86 = 2,19
x = 2,19
գ) 117,18 – x = 38,241
38,241 + 117,18 = 155,421
x = 155,421

1131. Ուղղանկյան կողմերի երկարությունները 6,37 դմ և 10,01 դմ են։
Ուղղանկյան մեծ կողմը փոքրացրել են 3,2 դմ-ով, իսկ փոքր
կողմը՝ 5,5 դմ-ով։ Որքա՞ն է ստացված ուղղանկյան պարագիծը։

Լուծում․
1) 10,01 – 3,2 = 6,81
2) 6,37 – 5,5 = 0,87
3) (6,81 + 0,87) * 2 = 15,36

1133-ա. Գտե՛ք արտահայտության արժեքը.

ա) (0,241 – 0,15) ⋅ 100 + (3,72 + 14,25) ⋅ 10 = 188,8

1140. Երեք ուղիղներ տարված են այնպես, որ նրանց հատման կետերի քանակը 3 է։ Քանի՞ անկյուն կստացվի այդ ուղիղների հատումից։

12

1142. Հախճասալիկներով պետք է երեսապատել պատի մի ուղղանկյունաձև մասը, որի լայնությունը 6 մ է, երկարությունը՝ 9 մ։ Հախճասալիկը 15 սմ կողմով քառակուսի է։ Քանի՞ հախճասալիկ կպահանջվի։

լուծում․
1) 600 : 15 = 40
2) 900 : 15 = 60
3) 60 * 40 = 2400

պատ․ 2400 հախճասալիկ։

ՏՆԱՅԻՆ․

1130-բ,դ․ Լուծե՛ք հավասարումը.

բ) 43,19 + x = 45,114
45,114 – 43,19 = 1,924
x = 1,924
դ) 53,27 + x = 90։
90 – 53,27 = 36,73
x = 36,73

1133-բ․ Գտե՛ք արտահայտության արժեքը.

բ) (56,37 – 43,21) ։ 10 – (2,36 – 2,01) ։ 100 = 1,3125

1141․ Ինչքա՞ն է 108‐րդ նկարում ներկայացված
պատկերի ներկված մասի մակերեսը,
եթե քառակուսու կողմը 11 սմ է, իսկ
շրջանի մակերեսը՝ 15 սմ2։

լուծում․
1) 11 * 11 = 121
2) (15 : 2) * 4 + (15 : 4) * 4 = 45
3) 121 – 45 = 76

պատ․ 76 սմ²

1143․ Ուղանկյուն զուգահեռանիստի չափումներն են՝ 2 5/6սմ, 2 8/9սմ և
3 սմ։ Որոշե՛ք զուգահեռանիստի ծավալը և գտե՛ք, թե նիստերից
որը ավելի մեծ մակերես ունի։

լուծում․
1) 17/6 * 26/9 = 221/27
2) 221/27 = 221/9 (24 5/9)
3) 3 * 26/9 = 26/3

պատ․ 24 5/9սմ³, 8 2/3սմ²

1148-ա,գ,ե,է․ Կատարե՛ք բազմապատկում.

ա) 3,81 ⋅ 2,95 = 11,3538
գ) 0,782 ⋅ 0,55 = 0,43010
ե) 1,11 ⋅ 0,32 = 0,3552
է) 0,1 ⋅ 0,001 = 0,0001

1150-ա,գ,ե,է․ Կատարե՛ք բազմապատկում.

ա) 6,251 ⋅ 7 = 43,757
գ) 18,11 ⋅ 30 = 543,30
ե) 0,04 ⋅ 85 = 3,40
է) 7,86 ⋅ 12 = 94,32

1152-ա,գ,ե,է․ Կատարե՛ք բազմապատկում.

ա) 12 ⋅ 0,36 = 4,32
գ) 5 ⋅ 66,99 = 334,95
ե) 77 ⋅ 0,98 = 75,46
է) 85 ⋅ 18,43 = 1566,55

1160․ Գտե՛ք 17‐ի բազմապատիկ բոլոր երկնիշ թվերը։

17, 34, 51, 68, 85:

ՏՆԱՅԻՆ․

1148-բ,դ,զ,ը․ Կատարե՛ք բազմապատկում.

բ) 16,387 ⋅ 0,29
դ) 17,32 ⋅ 896,1

1150-բ,դ,զ,ը․ Կատարե՛ք բազմապատկում.

բ) 0,302 ⋅ 5 = 1,51
դ) 14,55 ⋅ 2 = 29,1
զ) 6,37 ⋅ 9 = 57,33
ը) 12,5 ⋅ 80 = 1000

1152-բ,դ,զ,ը․ Կատարե՛ք բազմապատկում.

բ) 200 ⋅ 1,25 = 250
դ) 4 ⋅ 2,575 = 10300
զ) 134 ⋅ 1,73 = 231,82
ը) 9 ⋅ 34,392 = 309,528

1161․ Ո՞րն է այն ամենամեծ բնական թիվը, որին բաժանվում են 48 և
64 թվերը։

16-ը:

1164․ Գրե՛ք այն բոլոր կանոնավոր կոտորակները, որոնց հայտարարները
միանիշ թվեր են։

1/2
1/3, 2/3
1/4, 2/4, 3/4
1/5, 2/5, 3/5, 4/5
1/6, 2/6, 3/6, 4/6, 5/6
1/7, 2/7, 3/7, 4/7, 5/7, 6/7
1/8, 2/8, 3/8, 4/8, 5/8, 6/8, 7/8
1/9, 2/9, 3/9, 4/9, 5/9, 6/9, 7/9, 8/9

1156-ա,գ,ե․ Կատարե՛ք գործողությունները և համեմատե՛ք արդյունքները.

ա) 3,76 ⋅ 0,1 և 10,26 ⋅ 0,03
0,376 > 0,3078
գ) 1,92 ⋅ 8,4 և 17,5 ⋅ 0,8
16,128 > 14
ե) 0,705 ⋅ 9,43 և 8,99 ⋅ 0,77
6,64815 < 6,9223

1157-ա,գ,ե․ Կատարե՛ք բազմապատկում.

ա) (6,4 ⋅ 0,5) ⋅ 0,2 = 0,640
գ) (15,2 ⋅ 6) ⋅ 8,7 = 793,44
ե) 5 ⋅ 9,8 ⋅ 0,2 = 9,8

1158-ա,գ,ե,է․ Կատարե՛ք բազմապատկում.

ա) 7,31 ⋅ 2,06 = 15,0586
գ) (–5,32) ⋅ (–2,2) = 11,704
ե) (–34,8) ⋅ (–0,348) = 12,1104
է) (–0,72) ⋅ (–0,27) = 0,1944

1167․ Փռված անկյան մեջ նրա գագաթից ճառագայթ է տարված
այնպես, որ ստացված երկու անկյուններից մեկը 30^o‐ով մեծ է
մյուսից։ Ի՞նչ չափեր ունեն այդ անկյունները։

Լուծում․
1) 180 : 2 + (30 : 2) = 105
2) 180 : 2 – (30 : 2) = 75

Լուծում2.
1) (180 – 30) : 2 = 75
2) 75 + 30 = 105

պատ․ 75^o և 105^o

1169․ Երկու քաղաքների միջև եղած ճանապարհը մեքենան կարող է
անցնել 5 ժամում, եթե ընթանա 80 կմ/ժ արագությամբ։ Սակայն
մեքենան ճանապարհի առաջին կեսն անցել է 100 կմ/ժ
արագությամբ, երկրորդը` 50 կմ/ժ։ Ինչքա՞ն ժամանակում է
մեքենան անցել ամբողջ ճանապարհը։

Լուծում․
1) 80 * 5 = 400
2) 400 : 2 : 100 = 2
3) 400 : 2 : 50 = 4
4) 2 + 4 = 6

պատ․ 6 ժամ

ՏՆԱՅԻՆ․

1156-բ,դ,զ․ Կատարե՛ք գործողությունները և համեմատե՛ք արդյունքները.

բ) 5,71 ⋅ 23 և 2,8 ⋅ 45
131,33 > 126
դ) 4,25 ⋅ 11,1 և 56,8 ⋅ 0,2
47,175 > 11,36
զ) 0,006 ⋅ 1000 և 100 ⋅ 0,083
6 < 8,3

1157-բ,դ,զ․ Կատարե՛ք բազմապատկում.

բ) 8,1 ⋅ (10,1 ⋅ 0,93) = 76,0833
դ) 9,8 ⋅ 6,5 ⋅ 4,3 = 273,91
զ) 36,2 ⋅ 10 ⋅ 8,5 = 3077

1158-բ,դ,զ,ը․ Կատարե՛ք բազմապատկում.

բ) 0,1 ⋅ 4,767 = 0,4767
դ) 20,02 ⋅ (–11,99) = -240,0398
զ) 12,12 ⋅ 10,01 – 121,3212
ը) (–3,61) ⋅ 9,8766 = 35,654526

1168․ Քառակուսու պարագիծը 240 սմ է։ Գտե՛ք նրա մակերեսը։

Լուծում․
1) 240 : 4 = 60
2) 60 * 60 = 3600

պատ․ 3600 սմ²

1170․ Շոգենավն առաջին օրն անցավ ամբողջ ճանապարհի 1/7‐ը, իսկ
երկրորդ օրը՝ 2/7‐ը։ Ճանապարհի ո՞ր մասը մնաց անցնելու։

լուծում․
1) 7 – (2 + 1) = 4

պատ․ ճանապարհի 4/7 մասը

1124. Կատարե՛ք հանում.
ա) 3,56 – 2,14 ,
3,56
2,14
1,42
բ) 81,22 – 53,12
81,22
53,12
18,1
գ) 111,782 – 65,327 ,
111,782
65,327
46,455
դ) 17,1 – 8,256
17,1
8,256
8,9
ե) 0,625 – 0,1
0,625
0,1
0,525
զ) 7,35 – 6,35
7,35
6,35
1

1126. Կատարե՛ք հանում.

ա) 3 – 0,1
3
0,1
2,9
բ) 5 – 2,63
5
2,63
2,37
գ) 10 – 9,68
10
9,68
0,32
դ) 1 – 0,047
1
0,047
0,953
ե) 25 – 10,38
25
10,38
14,62
զ) 102 – 96,24
102
96,24
5,76

1128. Կատարե՛ք հանում.

ա) 1,037 – 1
1,037
1
0,037
բ) 3,263 – 2
3,263
2
1,263
գ) 8,002 – 8
8,002
8
0,002
դ) 11,397 – 9
11,396
9
2,396
ե) 107,03 – 56
107,03
56
51,03
զ) 34,56 – 29
34,56
29
5,56

1136. Լուծե՛ք հավասարումը.

ա) 2x + 1 = 5
(5 – 1) : 2 = 2
x = 2
բ) 3x + 1 = 5
(5 – 1) : 3 = 4/3
x = 4/3
գ) 8x – 1 = 7
(7 + 1) : 8 = 1
դ) 4x – 2 = 9
(9 + 2) : 4 = 11/4
x = 11/4
ե) 3 + 2x = 18
(18 – 3) : 2 = 15/2
x = 15/2
զ) 8 = x + 4
8 – 4 = 4
x = 4

1138. Գրե՛ք այն բոլոր երկնիշ թվերը, որոնցից յուրաքանչյուրում
միավորների և տասնյակների կարգերում եղած թվերի գումարը
հավասար է 4-ի։

13, 22, 31. 40

Մարդու աչքը կազմված է բազմաթիվ մասերից, շատ նուրբ և զգայուն համակարգ է:

Աչքի տեսողություն

Հարցեր

1. Թվարկե՛ք մարդու աչքի մասերը և նշե՛ք դրանց նշանակությունը:

Եղջերաթաղանթ, ակնաբյուրեղ, և ապակենման մարմնի

Սրանք աչքի վրա եկող լույսը բեկում են ցանցաթաղանթի մոտ։

Ծիածանաթաղանթ

Բիբ

Աչքի բիբը, կախված լուսավորությունից, փոխում է
իր չափերը և կարգավորում աչքի մեջ ընկնող լույսի
քանակը։ Այդ ձևով աչքը հարմարվում է լուսավորությանը։

Ակնապատյան

Ցանցաթաղանթ

Ցանցաթաղանթի վրա առաջանում է դիտվող առարկայի իրական, փոքրացված, շրջված պատկերը:

Տեսողական նյարդ

Տեսողական նյարդի օգնությամբ ցանցաթաղանթի կազմած պատկերը հաղորդվում է գլխուղեղի

2. Որքա՞ն է նորմալ աչքի լավագույն տեսողության հեռավորությունը:

25 սմ

3. Ձեզ հայտնի ի՞նչ եղանակով է կարճատեսությունը ուղղվում:

Մառախուղի ժամանակ

4. Ի՞նչ պետք է անել տեսողության արատները կանխելու համար:

● Անհրաժեշտ է տեսողության լարում պահանջող աշխատանքը պարբերաբար ընդհատել և հանգստացնել աչքերը

● Չպետք է երկար հեռուստացույց դիտել կամ աշխատել/խաղալ համակարգչով

● Պետք է գրել և կարդալ լավ լուսավորվածության պայմաններում: Չափից ավելի պայծառ կամ աղոտ լույսը կարող է վնասել աչքերը

● Չի կարելի գրել կամ կարդալ չափից ավելի կռանալով գրքի կամ տետրի վրա: Աչքից հեռավորությունը պետք է լինի 25 սմ

● Գրելիս լույսը պետք է ընկնի այնպես, որպեսզի  ձեռքը ստվեր չգցի աշխատանքային մակերեսի վրա: Աջ ձեռքով գրելիս՝ ձախ կողմից, իսկ ձախ ձեռքով գրելիս՝ աջ կողմից:  

● Չի կարելի կարդալ պառկած վիճակում կամ շարժվող տրանսպորտում։

• դուրս բերել այն արտահայտությունը, որը համարում եք պատմության «մեխը»: Հիմնավորել ընտրությունը:

-Այս ի՞նչ ես անում: Ես էլ, երբ երիտասարդ էի, քեզ նման մտածում էի, որ խեցգտիններին պիտի սովորեցնեմ քայլել առաջ: Բայց տե՛ս, թե ինչի հասա. ապրում եմ մեն-մենակ, ու մարդիկ ավելի շուտ լեզուները կկտրեն, քան թե կխոսեն ինձ հետ: Քանի դեռ ուշ չէ, ակա՛նջ արա ինձ. համակերպվի՛ր անելու այնպես, ինչպես անում են մյուսները, ու մի օր, շնորհակալ կլինես իմ այս խորհրդի համար:

Այս մասը ինձ համար պատմության մեխն է, որովհետև այս մասում ծեր խեցգետինը զգուշացրեց երիտասարդ խեցգետնին, և երիտասարդ խեցգետինը տեսավ իր հնարավոր ձախողումը, բայց իրեն հավատալով շարունակեց իր ճանապարհը։

• բնութագրիր ծեր խեցգետնին. ինչքանո՞վ է այն իրական:

Երիտասարդ խեցգետնի նման փոփոխությունների ձգտող էր, բայց կյանքը նրա նկատմամբ դաժան էր եղել և նա հանձնվել էր ու փոշմանել։

• վերջաբանը համոզե՞ց ձեզ. ինչու՞:

Իմ համար համոզիչ չէր։ Կարծում եմ կմեծանա և կդառնա ծեր խեցգետնի նման։ խեցգետինները սովորել են այդպես քայլել, և մի խեցգետին այդ չի կարող փոխել։ Եվ ընդհանրապես անկապ բան է, որովհետև որևե փոփոխություն պետք է զարգացման համար լինի։