Անտարկտիդան վերջին հայտնագործված մայրցամաքն է, քանի որ գտնվում է նավարկության համար դժվար հասանելի տեղում։ Այն հայտնագործվել է Ավստրալիայից հետո (1821 թվականին) ռուս ծովագնացներ Բելինսհաուզենի և Լազարևի շուրջերկրյա ճանապարհորդության ժամանակ, որի ընթացքում նրանք մոտեցան Անտարկտիդայի ափերին:

Անտարկտիդան նվաճել է նորվեգացի Ամունդսենը։ Նա իր չորս ընկերների հետ Անտարկտիդայի միջով գնում էին 4 սահնակով, որոնք քաշում էին 52 շուն։ Յուրաքանչյուր 8 կմ-ի վրա նա ձյունե սյուներ է սարքում, ինչպես նաև՝ ուտելիքի և վառելիքի պահեստ։ Գնալով սահնակների բեռը թեթևանում էր և առաջ շարժվելը հեշտանում։ 1911թ. դեկտեմբերի 14- ին Ամունդսենը իր ընկերների հետ հասավ Հարավային բևեռ և այնտեղ բարձ­րացրեց նորվեգական դրոշը: Երեք օր մնալուց հետո Ամունդսենի ջոկատը բարեհաջող հետ է վերադառնում:

Անտարկտիդան հիմա սարցապատ է, սակայն ընդերքը ուսումնասիրելիս պարզվել է, որ առաջ այն ծածկված է եղել փարթամ բույսերով։

Առաջադրանք

Ժամանակակից քարտեզի վրա գտիր Հնդկաստանը և Չինաստանը, և դուրս գրիր մի քանի խոշոր գետերի և քաղաքների անուններ:

Չինաստանում է գտնվում Եվրասիայի ամենաերկար գետը՝ Յանցզին։ Չինաստանի երկրորդ երկար գետն է Հուանհեն, որը թարգմանաբար նշանակում է դեղին գետ։ Չինաստանի մայրաքաղաքը և տարածքով ամենամեծ քաղաքը Պեկինն է, իսկ Շանհայը ամենախիտ բնակեցված և ամենահարուստ քաղաքն է իսկ։

Հնդկաստանի սուրբ գետն է Գանգեսը իր Բրահմապուտրա վտակով։ Յուրաքանչյուր հնդիկ պետք է լողանա Գանգեսում ու քանի որ այստեղ հաճախ են ջրհեղեղները, ամեն տարի այստեղ բազմաթիվ մարդիկ են մահանում։ Հնդկաստանի մյուս խոշոր գետի՝ Ինդոսի հետ է կապված Հնդկաստան պետության անունը։

Հնդկաստանի մայրաքաղաքը Դելին է իսկ ամենամեծ քաղաքը և Հնդկաստանի ամենահարուստ քաղաքը Մումբայն է

Անգիր սովորիր Ե. Չարենցի «Ինչքան աշխարհը սիրես…» բանաստեղծությունը:

 

Ինչքան աշխարհը սիրես ու աշխարհով հիանաս —

Այնքան աշխարհը անուշ ու ցանկալի կլինի.

Թե ուզում ես չսուզվել ճահճուտները անհունի —

Պիտի աշխարհը սիրես ու աշխարհով հիանաս:

Այնպե՜ս արա, որ կյանքում ո՜չ մի գանգատ չիմանաս,

Խմի՜ր թախիծը հոգու, որպես հրճվանք ու գինի.

Որքան աշխարհը սիրես ու աշխարհով հիանաս —

Այնքան աշխարհը անուշ ու ցանկալի կլինի…

Առաջադրանքներ

1. Կանաչով ներկած բառերի հոմանիշները գրի՛ր:

ճահճուտ – ճահիճ, տղմուտ
անհունի – անսահման, անեզր, անծայր, անվերջ, անտակ
հիանալ – սքանչանալ, զմայլվել, հափշտակվել, գերվել, դյութվել, կախարդվել, հմայլվել, հրապուրվել
գանգատ – բողոք, տրտնջանք, դժգոհություն, գանգատանք
թախիծ – վիշտ, կսկիծ, տխրություն, տրտմություն
հրճվանք – ցնծություն, ուրախութլուն, բերկրանք, խնդություն

2. Կապույտով ներկած պարզ բառերը դարձրո՛ւ բարդ:

անուշ – անուշահամ, անուշաբույր, մեղմանուշ
աշխարհ – բնաշխարհ, ջրաշխարհ, մարզաշխարհ, աշխարագրություն

1.Տրված բառերը գործածի՛ր նախադասությունների մեջ կամ փոքրիկ պատմություն հորինի՛ր:

Հարավ, ավտոմեքենա, օվկիանոս, նավահանգիստ, նավթ. օ՜ֆ, ո՜ւ ֆ, ասֆալտ:

Մենք ավտոմեքենայով գնացինք նավահանգիստ և նավ բարձրացանք։ Որոշել էինք նավարկել դեպի հարավ՝ դուրս գալու օվկիանոս։ Քիչ անց տեսանք, որ նավթ տեղափոխող մի նավ վթարի էր երթարկվել, օ՜ֆ։ Նավթը ասֆալթի նման ծածկել էր ջրի մակերեսը, ու՜ֆ, որոշեցինք հետ վերադառնալ

2.Տրված բառերից ամեն մեկով մի քանի նոր բառեր կազմի´ր:

Հարավ, ավտո, ասֆալտ:

Հարավ, հարավային, հարավարևելյան, հարավարևմտյան

Ավտո, ավտոմեքենա, ավտոմոբիլ, ավտոշուկա, ավտոդպրոց

Ասֆալտ, ասֆալտապատ,

3. Կետերի փոխարեն գրի´ր տրված բառերից մեկը:

Թոռնիկն արագ թռավ տատի գիրկ: (գիրկ, գիրք) 
Միաժամանակ երեք գիրք Է կարդում: (գիրկ, գիրք) 
հորդ անձրևը կտրվելու միտք չուներ: (հորդ, հորթ) 
հորթ տրտինգ տալով վագեց մոր մոտ: (հորդ, հորթ)

4. Կետերի փոխարեն գրի´ր տրված բառերից մեկը:

Որթերի մեջ անծանոթ մի աղջիկ տեսա: (որդ, որթ) 
Որդերի պատճառով ձկնորսության չգնացի: (որդ. որթ) 
Շատ հաջող ավարտ ունեցավ մեր ձեռնարկը: (հաջող, հաչող)
Հաչող շանը կծան չի լինում: (հաջող, հաչող)
Երեխայի կտրիչ ատամներն արդեն դուրս էին եկել: (կտրիչ, կտրիճ) 
Իմ բոլոր կտրիճ ընկերները հավաքվել են այսօր: (կտրիչ, կտրիճ)

5.Կետերի փոխարեն գրի´ր տրված բառերից մեկը:

Նստելու համար մի հարթ տեղ եմ փնտրում: (հարդ, հարթ)
Քամին ամբողջ հարդը բարձրացրել ու պտտում էր օդում: (հարդ, հարթ)
Տարբեր ախտեր քայքայել էին մարմինը: (աղտ, ախտ)
Փոշիով ու աղտ էր ծածկված փողոցը: (աղտ, ախտ)
Մի ուղտ քարավանից առանձնացել էր: (ուղտ, ուխտ)
Քո արած ուխտ թանկ է բոլորիս համար: (ուղտ, ուխտ)

6. Կարմիրով ներկած բառերը փոխարինի´ր հոմանիշներով: Ընտրածդ բառերի գրությունը ճշտի´ր բառարանի օգնությամբ:

Խոսքս մի՛ կտրիր – խանգարիր, անդհատիր:
Մինչև ե՞րբ պիտի թաքուն – գախնի պահես:

Անձրևն ինչպես սկսվել էր, այնպես էլ վերջացավ – դադարեց, ավարտվեց:
Օդանավի իջնելը – վայրեջքը ոչ ոք չնկատեց:
Երեխայի նման ուրախանում էին – զվարճանալ, բարկրել, ցնծալ ու լիաթոք ծիծատսմ:
Եղնիկի ձագը – երեխան,  մորն էր փնտրում:

7. Բաց թողնված տառերը լրացրո՛ւ:

Մի անգամ առավոտյան Ջելսոմինոն գնաց իրենց պարտեզն ու տեսավ՝  բոլոր տանձերը հասել  են:  Տանձերը, ախր, միշտ այդպես  են,   ոչ  ոքի  ոչինչ  չեն  ասում, բայց իրենց համար հասնում  են,  և մի գեղեցիկ  օր  էլ  տեսնում  ես՝  արդեն  հասել  են,  ու  եկել է քաղելու ժամանակը:

«Ափսոս, որ սանդուղք  չեմ վերցրել հետս,- մտածեց Ջելսոմինոն: — Արի գնամ, տանից սանդուղք բերեմ ու մի հատ էլ երկար ձող՝ վերևի ճյուղերից տանձը թափ տալու համար»:

Բայց այդ պահին  նրա գլխում մի ուրիշ միտք ծագեց, ավելի ճիշտ՝ մի փոքր քմահաճույք․ «Իսկ եթե օգտվեմ իմ ձայնի՞ց»:

1642-թ հոլանդացի ծովագնաց Աբել Թասմանը մոտենում է Ավստրալիայի ափերին, նավարկում է նրա շուրջը և հայտնագործում այն։ Սակայն հոլանդացինները աշխարհագրական այս հայտնագործությունը գաղտնի են պահում և Ավստրալիան աշխարհին հայտնի դարձավ ավելի քան մեկ դար հետո, անգլիացի ծովագնաց Ջեյմս Կուկի շուրջերկրյա ճանապարհորդությունների արդյունքում։ 1769-1771 թվա­կաններին նա իրականացնում է առաջին շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը և հայտնագործում Ավստրալիան։ Ավստրալիան հայտնագործվել է երկու անգամ, առաջինը՝ հոլանդացի Աբել Թասմանի, իսկ երկրորդը՝ Անգլիացի Ջեյմս Կուկի կողմից: Ավստրալիան հայտնագործվել է հարավային ցամաքի որոնման արդյունքում: Այս մայրցամաքում են ապրում կենգուրուն, պարկավոր արջը, այստեղ է  աճում երկրագնդի հսկա ծառերից Էվկալիպտը:

Արդյո՞ք դուք գիտեք, որ

1. Հյուսիսային Ամերիկայի ամենամեծ երկիրը Կանադան է։
2. Գրենլանդիան՝ աշխարհի ամենամեծ կղզին, գտնվում է հյուսիսային Ատլանտյան օվկիանոսում։
3.  Հյուսիսային Ամերիկայի ամենաերկար գետը Միսիսիպին է՝ իր խոշոր վտակ Միսսուրիով։

կամ որ

1. Հարավային Ամերիկայի ամենամեծ երկիրը Բրազիլիան է։
2. Հարավային Ամերիկայի ամենաերկար գետը Ամազոնն է, որը նաև աշխարհի ամենաջրառատ գետն է։
3. Աշխարհի ամենաերկար լեռնաշղթան՝ Անդերը (7000կմ), ձգվում է Հարավային Ամերիկայի արևմտյան ափեզրով։

կամ էլ

1. Աֆրիկայի ամենամեծ երկիրը Ալժիրն է։
2. Աֆրիկայի ամենամեծ կղզին Մադագասկարն է, որը գտնվում է Հնդկական օվկիանոսում։
3. Աշխարի ամենաերկար գետը՝ Նեղոսը գտնվում է Աֆրիկայում։
4. Աշխարի ամենամեծ անապատը՝ Սահարան գտնվում է Աֆրիկայում։ «Սահարա» բառը արաբերեն նշանակում է անապատ։
5. Աֆրիկայի ամենամեծ լիճը Վիկտորիան է, որը աշխարհի երկրորդ ամենամեծ լիճն է։

2.Եղիշե Չարենցի «Հայրենիքում» բանաստեղծությունը շատ լավ կարդա՛լ սովորիր, կատարի՛ր բանաստեղծության տակ գտնվող առաջադրանքները:

Հայրենիքում

Ձյունապատ լեռներ ու կապույտ լճեր։
Երկինքներ, որպես երազներ հոգու։
Երկինքներ, որպես մանկական աչեր։
Մենակ էի ես։ Ինձ հետ էիր դու։

Երբ լսում էի մրմունջը լճի
Ու նայում էի թափանցիկ հեռուն —
Զարթնում էր իմ մեջ քո սուրբ անուրջի
Կորուստը այն հին, աստղայի՜ն, անհո՜ւն։

Կանչում էր, կանչում ձյունոտ լեռներում
Մեկը կարոտի իրիկնամուտին։
Իսկ գիշերն իջնում, ծածկում էր հեռուն
Խառնելով հոգիս աստղային մութին․․․

Առաջադրանքներ

• Կապույտով նշված բառերը բաղադրիչների(մասերի) բաժանի՛ր   (այսպես. աստղային — աստղ+ային, ածանցավոր բառ):
• Կարմիրով գրված բառերը բացատրի՛ր:

Ձյունապատ – Ձյուն+ա+պատ, բարդ բառ,
մանկական – մանկ+ական, ածանցավոր բառ
աստղային – աստղ+ային, ածանցավոր բառ
անհուն – ան+հուն, ածանցավոր բառ
ձյունոտ – ձյուն+ոտ, ածանցավոր բառ
իրիկնամուտին – իրիկուն+ա+մուտ, ածանցավոր բառ
աչեր – աչքեր
մրմունջը – մեղմ ցածր ձայն
անուրջը – երազ, արտաանություն

Պինգվինները մարդկանց բարեկամներն են։ Պինգվինի մարմնի և թևի փետուրները մուգ կապույտ են, իսկ փորը արծաթագույն է։ Նրա մարմինը ձգված է, ճկուն։ Մայր պինգվինը իր ձուն թաքցնում է փորի փափուկ բնում։ Հայր և մայր պինգվինները սնվում են հերթով։

Միջին դարերում Հնկաստանը և Չինաստանը հարուստ երկրներ էին, որտեղից վաճառականները թանկարժեք ապրանքներ էին բերում։ Սակայն այդ երկրներ տանող ճանապարհները դարձել էին վտանգավոր, մի կողմից՝ դժվար բնական պայմանները՝ անապատներ, լեռներ ու կիրճեր, իսկ մյուս կողմից՝ ծովահեններն ու ավազակները։ Այդ պատճառով շատերը փորձում էին գտնել ավելի կարճ ու ապահով ճանապարհ։ Դրանց մեջ էր նաև Քրիտափոր Կոլումբոսը։ Կոլումբոսը ընդունում էր երկրի գնդաձևությունը և համոզված էր, որ Եվրոպայից դեպի արևմուտք անընդհատ շարժվելով կհասներ Ասիայի արևելյան ափերը։ Կոլումբոսը համոզում է Իսպանիայի Իզաբելա թագուհուն աջակցել իր համարձակ ծրագիրը։

Եվ ահա, 1492-թվականին օգոստոսի 3-ին Կոլումբոսը, 3 նավով և 90 հոգանոց անձնակազմով շարժվում է դեպի արևմուտք։ Մեկուկես ամիս հետո նավաստինները նկատում են կանաչ տարծություն, կարծում են, թե դա ցամաքն է, սակայն պարզվում է, որ դա Սարգասյան անափ ծովն է իր կանաչ ջրիմուռներով։ Երկարատև նավարկությունից հոգնած նավաստինները պահանջոում են Կոլումբոսից վերադառնալ Իսպանիա, սակայն Կոլումբոսին հաջողվում է հանգստացնել նրանց և շարունակել ճանապարհը։ Հոկտեմբերի 12-ին առջևից ընթացող նավից նավաստինները տեսնում են ցամաքը՝ մի գեղեցիկ կղզի։ Կոլումբոսը կղզին անվանում է «Սան Սալվադոր», այսինքն «Սուրբ Փրկիչ» Կոլումբոսին թվում էր, թե իր երազանքն իրականացել է․․․