Հանրահաշիվ 13.04.23

453-ա,գ․ Լուծեք անհավասարումը․

ա) |x + 1| + |x + 3| < 8

/ 2x + 4 < 8
\ 2x + 4 > -8

8 > 2x + 4 > -8

գ) |x + 3| + |x – 2| > 5

/x + 3 + x – 2 > 5
\x + 3 + x – 2


454-ա,գ. Լուծեք հավասարումը․

ա)

գ)


460-ա,գ. Լուծեք հավասարումը․

ա)

գ)


461-ա,գ. Լուծեք անհավասարումը․

ա)

գ)


ՏՆԱՅԻՆ․


453-բ,դ․ Լուծեք անհավասարումը․

բ) |x + 2| + |x + 4| < 6

|x + 2| < 6 – |x + 4|

/x + 2 < 6 – |x + 4|
\x + 2 > |x + 4| – 6

/x – 4 < -|x + 4|
\x + 8 > |x + 4|

/4 – x > |x + 4|
\x + 8 > |x + 4|

/x + 4 < 4 – x
|x + 4 > x – 4
|x + 4 < x + 8
\x + 4 > -x – 8

/2x + 4 < 4
|x + 8 > x
|x < x + 4
\x > -x – 12

/2x < 0
|x ∈ [-ထ; +ထ]
|x ∈ [-ထ; +ထ]
\2x > -12

/x < 0
\x > -6

Պատ․ x ∈ (-6; 0)

դ) |x + 7| + |x + 1| > 9

|x + 7| > 9 – |x + 1|

/x + 7 > 9 – |x + 1|
\x + 7 < |x + 1| – 9

/x – 2 > -|x + 1|
\x + 16 < |x + 1|

/2 – x < |x + 1|
\x + 16 < |x + 1|

/x + 1 > 2 – x
|x + 1 < x – 2
|x + 1 > x + 16
\x + 1 < -x – 16

/2x + 1 > 2
|x < x – 3
|x > x + 15
\x < -x – 17

/2x > 1
|x ∈ Ø
|x ∈ Ø
\2x < -17

/x > 0,5
\x < -8,5

Պատ․ x ∈ [-ထ; -8,5] ∪ [0,5; +ထ]


454-բ,դ․ Լուծեք հավասարումը․

բ) |x – 2| = 2x + 1

/x – 2 = 2x + 1
\x – 2 = -2x – 1

/x – 3 = 2x
\x – 1 = -2x

/-3 = x
\-1 = -3x

-1 = x
x = 1/3

Պատ․ x ∈ {-3, 1/3}

դ) |x – 3| + |x + 3| = 8

|x – 3| = 8 – |x + 3|

/x – 3 = 8 – |x + 3|
\x – 3 = |x + 3| – 8

/x – 11 = -|x + 3|
\x + 5 = |x + 3|

/11 – x = |x + 3|
\x + 5 = |x + 3|

/x + 3 = 11 – x
|x + 3 = x – 11
|x + 3 = x + 5
\x + 3 = -x – 5

/x = 8 – x
|x = x – 14
|x = x + 2
\x = -x – 8

/2x = 8


\2x = -8

/x = 4
\x = -4

Պատ․ x ∈ {-4, 4}


460-բ․ Լուծեք հավասարումը․

բ) |2 + 5x| + |-x| = -1

|2 + 5x| + |x| = -1
|2 + 5x| = -1 – |x|

/2 + 5x = -1 – |x|
\2 + 5x = |x| + 1

/3 + 5x = -|x|
\1 + 5x = |x|

/-3 – 5x = |x|
\1 + 5x = |x|

/x = -3 – 5x
|x = 3 + 5x
|x = 1 + 5x
\x = -1 – 5x

/6x = -3
|-4x = 3
|-4x = 1
\6x = -1
|x = -0,75
|x = -0,25
\x = –1/6

Պատ․ x ∈ {-1/6, -0,25, -0,5, -0,75}


461-բ,դ․ Լուծեք անհավասարումը․

բ) |4 – 5x| > 0

4/5 = 0,8

Պատ․ x ∈ [-ထ; 0,8) ∪ (0,8; +ထ]

դ) |3 – 2x| < -6

/3 – 2x < -6
\3 – 2x > 6

/-2x < -9
\-2x > 3

/x > 4,5
\x < -1,5

Պատ․ x ∈ [-ထ; -1,5] ∪ [4,5; +ထ]

Հանրահաշիվ 10.04.23

448-ա,գ․ Լուծեք հավասարումը․

ա) |2x – 1| = 5

/ 2x – 1 = 5
\ 2x – 1 = -5

2x – 1 = 5
2x = 6
x = 3

2x – 1 = -5
2x = -4
x = -2

x = {3, -2}

գ) |7 – 3x| = 4
|-3x + 7| = 4

/-3x + 7 = 4
\-3x + 7 = -4

-3x + 7 = 4
-3x = -3
x = 1

-3x + 7 = -4
-3x = -11
x = 3,(6)

x = {1, 3,(6)}


449-ա,գ․ Լուծեք հավասարումը․

ա) |x| = x + 2

/ x = x + 2
\ x = -x – 2

x = x + 2
x = ∅

x = -x – 2
-x = x + 2
-x – x = 2
-2x = 2
x = -1

x = -1

գ) |x – 3| = 3x

/ x – 3 = 3x
\ x – 3 = -3x

x – 3 = 3x
x = 3x + 3
-2x = 3
x = -1,5

x – 3 = -3x
x = -3x + 3
4x = 3
x = 1,(3)

x = {-1,5, 1,(3)}


451-ա,գ․ Լուծեք անհավասարումը․

ա) |3x – 6| > x + 2
3x – 6 = 0
x = 2

/

գ)


454-ա,գ․ Լուծեք հավասարումը․

ա)

գ)


ՏՆԱՅԻՆ․


448-բ,դ․ Լուծեք հավասարումը․

բ) |3x + 2| = 4

/3x + 2 = 4
\3x + 2 = -4

/3x = 2
\3x = -6

/x = 2/3
\x = -2

Պատ․ x ∈ {-2, 2/3}

դ) |-2 – 3x| = 5

/-2 – 3x = 5
\-2 – 3x = -5

/-3x = 7
\-3x = -3

/x = –7/3
\x = 1

Պատ․ x ∈ {-7/3, 1}


449-բ,դ․ Լուծեք հավասարումը․

բ) |x| = 2x + 1

/x = 2x + 1
\x = -(2x + 1)

/x = 2x + 1
\x = -2x – 1

/0 = x + 1
\0 = -3x – 1

0 = x + 1
x = -1

0 = -3x – 1
1 = -3x
x = –1/3

Պատ․ x ∈ {-1/3, -1}

դ) |x + 2| = 2x

/x + 2 = 2x
\x + 2 = -2x

/2 = x
\2 = -3x

2 = -3x
x = –2/3

Պատ․ x ∈ {-2/3, 2}


451-բ,դ․ Լուծեք անհավասարումը․

բ) |2x – 5| < x – 1

/2x – 5 < x – 1
\2x – 5 > 1 – x

/2x < x + 4
\2x > 6 – x

/x < 4
\3x > 6

3x > 6
x > 2

Պատ․ x ∈ (2; 4)

դ) |2x – 7| < 0,5x + 2

/2x – 7 < 0,5x + 2
\2x – 7 > -0,5x – 2

/2x – 9 < 0,5x
\2x – 5 > -0,5x

/1,5x – 9 < 0
\2,5x – 5 > 0

/1,5x < 9
\2,5x > 5

/x < 6
\x > 2

Պատ․ x ∈ [2; 6]


454-բ,դ․ Լուծեք հավասարումը․

բ) |x – 2| = 2x + 1

/x – 2 = 2x + 1
\x – 2 = -2x – 1

/x – 3 = 2x
\x – 1 = -2x

/-3 = x
\-1 = -3x

-1 = -3x
x = 1/3

Պատ․ x ∈ {-3, 1/3}

դ) |x – 3| + |x + 3| = 8

|x – 3| = 8 – |x + 3|

/x – 3 = 8 – |x + 3|
\x – 3 = |x + 3| – 8

/x – 11 = -|x + 3|
\x + 5 = |x + 3|

/11 – x = |x + 3|
\x + 5 = |x + 3|

/x + 3 = 11 – x
|x + 3 = x – 11
|x + 3 = x + 5
\x + 3 = -x – 5

/x = 8 – x
|x = x – 14
|x = x + 2
\x = -x – 8

/2x = 8
|x ∈ Ø
|x ∈ Ø
\2x = -8

/x = 4
\x = -4

Պատ․ x ∈ {-4, 4}

Հանրահաշիվ 06.04.23

448-ա,գ. Լուծեք հավասարումը․

ա)

գ)


449-ա,գ. Լուծեք հավասարումը․

ա)

գ)


451-ա,գ. Լուծեք անհավասարումը․

ա)

գ)


454-ա,գ. Լուծեք հավասարումը․

ա)

գ)


ՏՆԱՅԻՆ․


448-բ,դ․ Լուծեք հավասարումը․

բ) |3x + 2| = 4

/3x + 2 = 4
\3x + 2 = -4

/3x = 2
\3x = -6

/x = 2/3
\x = -2

Պատ․ x ∈ {-2, 2/3}

դ) |-2 – 3x| = 5

/-2 – 3x = 5
\-2 – 3x = -5

/-3x = 7
\-3x = -3

/x = –7/3
\x = 1

Պատ․ x ∈ {-7/3, 1}


449-բ,դ․ Լուծեք հավասարումը․

բ) |x| = 2x + 1

/x = 2x + 1
\x = -(2x + 1)

/x = 2x + 1
\x = -2x – 1

/0 = x + 1
\0 = -3x – 1

0 = x + 1
x = -1

0 = -3x – 1
1 = -3x
x = –1/3

Պատ․ x ∈ {-1/3, -1}

դ) |x + 2| = 2x

/x + 2 = 2x
\x + 2 = -2x

/2 = x
\2 = -3x

2 = -3x
x = –2/3

Պատ․ x ∈ {-2/3, 2}


451-բ,դ․ Լուծեք անհավասարումը․

բ) |2x – 5| < x – 1

/2x – 5 < x – 1
\2x – 5 > 1 – x

/2x < x + 4
\2x > 6 – x

/x < 4
\3x > 6

3x > 6
x > 2

Պատ․ x ∈ (2; 4)

դ) |2x – 7| < 0,5x + 2

/2x – 7 < 0,5x + 2
\2x – 7 > -0,5x – 2

/2x – 9 < 0,5x
\2x – 5 > -0,5x

/1,5x – 9 < 0
\2,5x – 5 > 0

/1,5x < 9
\2,5x > 5

/x < 6
\x > 2

Պատ․ x ∈ [2; 6]


454-բ,դ․ Լուծեք հավասարումը․

բ) |x – 2| = 2x + 1

/x – 2 = 2x + 1
\x – 2 = -2x – 1

/x – 3 = 2x
\x – 1 = -2x

/-3 = x
\-1 = -3x

-1 = -3x
x = 1/3

Պատ․ x ∈ {-3, 1/3}

դ) |x – 3| + |x + 3| = 8

|x – 3| = 8 – |x + 3|

/x – 3 = 8 – |x + 3|
\x – 3 = |x + 3| – 8

/x – 11 = -|x + 3|
\x + 5 = |x + 3|

/11 – x = |x + 3|
\x + 5 = |x + 3|

/x + 3 = 11 – x
|x + 3 = x – 11
|x + 3 = x + 5
\x + 3 = -x – 5

/x = 8 – x
|x = x – 14
|x = x + 2
\x = -x – 8

/2x = 8
|x ∈ Ø
|x ∈ Ø
\2x = -8

/x = 4
\x = -4

Պատ․ x ∈ {-4, 4}

Հանրահաշիվ 03.04.23

442-ա,գ,ե․ Լուծեք կրկնակի անհավասարումը․

ա)

գ)

ե)


444-ա,ե,թ. Լուծեք համախումբը․

ա)

ե)

թ)


446-ա,գ.

ա)

գ)


447-ա,գ․

ա)

գ)


ՏՆԱՅԻՆ․


442-բ,դ,զ. Լուծեք կրկնակի անհավասարումը․՝

բ) -1 < 2/7x < 8

-1 < 2/7x < 8
-3,5 < x < 28
x ∈ (-3,5; 28]

դ) -7 < x – 6 < -2

-7 < x – 6 < -2
-1 < x < 4
x ∈ (-1; 4)

զ) -8 < 0,5x + 1 < 4

-8 < 0,5x + 1 < 4
-9 < 0,5x < 3
-4,5 < x < 1,5
x ∈ (-4,5; 1,5)


444-բ,զ,ը. Լուծեք համախումբը․

բ)

Г 2(3y – 1) – 1 > 4 – 5y
L 6y – 6 < 6(y – 1)

Г 6y – 2 – 1 > 4 – 5y
L 6y – 6 < 6y – 6

Г 11y – 3 > 4
L 0 < 0

y ∈ [-ထ; +ထ]

զ)

Г x < x + 5
L 4x – 3 > 3 – 4x

Г 0 < 5
L 8x – 3 > 3

x ∈ [-ထ; +ထ]

ը)

Г 2x = 1
| 3 + x = 5 – x/2
L 2(1 – x) = 5 – 2x

Г x = 0,5
| 3 + 1,5x = 5
L 2 – 2x = 5 – 2

Г x = 0,5
| 1,5x = 2
L 2 = 5

Г x = 0,5
| x = 1,(3)
L Ø

x ∈ {0,5, 1,(3)}


446-բ,դ. Թվային ուղղի վրա նշեք անհավասարման լուծումների բազմությունը․

բ) |x| > 1

/x > 1
\x < -1

դ) |x| > 0,2

/x > 0,2
\x < -0,2


447-բ,դ. Լուծեք հավասարումը․

բ) |x| = 1,5

/x = 1,5
\x = -1,5

x ∈ {-1,5, 1,5}

դ) |x – 2| = 1

/x – 2 = 1
\x – 2 = -1

/x = 3
\x = 1

x ∈ {1, 3}

Երկրաչափություն․ 12.04.23

314-ա,գ.

ա)

a = 9 սմ
h = 15 սմ

S = a * h
S = 12 սմ * 15 սմ = 180 սմ2

գ)

S = 162 սմ2
a = 9 սմ

h = S/a
h = 162 սմ2/9 սմ = 18 սմ


315.


317.


319-ա,գ.

ա)

գ)


320.


ՏՆԱՅԻՆ․


314-բ,դ․

բ) S = 34 սմ2, h = 8,5սմ

a = S/h = 34 սմ2/8,5 սմ = 4 սմ

դ) h = 1/2a, S = 21a

a = S/h = 21a/1/2a = 21 * 2 = 42 սմ


316․

AD = BC = 13 սմ
AB = CD = 12 սմ
<BAD = <BCD = 30o

Եթե ուղղանկյուն եռանկյան մեջ կա 30o անկյուն, այդ անկյան հանդիպակաց կողմի երկարությունը հավասար է ներքնագծի կեսին։

BE = 1/2AB = 1/2 * 12 սմ = 6 սմ
S = AD * BE = 13 ս մ * 6 սմ = 78 սմ2


318․

AB = BC = 8,1 սմ
AC = 14 սմ
<CAD = 30o
CE = 1/2AC
CE = 1/2 * 14 սմ
CE = 7 սմ
S = AD * h = AD * CE = 8,1 սմ * 7 սմ = 56,7 սմ2


319-բ.

բ) a = 10 սմ, b = 15 սմ, h1 = 6 սմ, h2>h1

AB = CD = a = 10 սմ
AD = BC = b = 15 սմ
S = a * h2 = 10 սմ * 6 սմ = 60 սմ2
h1 = S/b = 60 սմ2/15 սմ = 4 սմ


321

AB = CD = 8 սմ
AD = BC = 10 սմ
S = 40 սմ2
BF = S/AB = 40 սմ2/8 սմ = 5 սմ
BE = S/BC = 40 սմ2/10 սմ = 4 սմ
BE = 0,5AB
<BAD = 30օ
<DCB = <BAD = 30o
<ABC = <ADC = 0,5(360o – 2 * 30o) = 0,5 * 300o = 150o

Երկրաչափություն․ 05.04.23

303-ա,գ․

ա) a = 8,5սմ, b = 3,2սմ

S = ab = 8,5 սմ * 3,2 սմ= 27,2 սմ2

գ)

b = S/a = 684 սմ2/32 սմ = 21,375 սմ


305․

P = 28 սմ
a:b = 4:3
P = 2a + 2b
P = 2a + 1,5a
P = 3,5a
a = 8 սմ
b = 3/4 * 8 սմ = 6 սմ


308․


310․


313․


ՏՆԱՅԻՆ․


303-բ,դ.

բ) a = 2/3 սմ, b = 1,2 սմ

S = ab = 2/3 սմ * 1,2 սմ = 0,8 սմ2

դ) b = 4,5 դմ (45 սմ), S = 1215 սմ2

a = S/b = 1215 սմ2/45 սմ = 27 սմ


306.

Ուղղանկյան կից կողմեր = a և b

a = 12 սմ
S = 96 սմ2
b = S/a = 96 սմ2/12 սմ = 8 սմ

P = 2a + 2b
P = 24 + 16 = 40 սմ


307.

Ուղղանկյան կից կողմեր = a և b
Քառակուսու կողմ = s

a = 45 սմ

s = P/4 = 32/4 = 8 սմ
S = s2 = (8 սմ)2 = 64 սմ2
b = S/a = 64/45 = 1,4(2)


311.

5,5 մ = 550 սմ
6 մ = 600 սմ

S1 = 550 սմ * 600 սմ = 330000 սմ2
S2 = 30 սմ * 5 սմ = 150 սմ2

S1/S2 = 330000 սմ2/150 սմ2 = 2200


312.

3 մ = 300 սմ
2,7 մ = 270 սմ

S1 = 300 սմ * 270 սմ = 81000 սմ2
S2 = (15 սմ)2 = 225 սմ2

S1/S2 = 81000 սմ2/225 սմ2 = 360

Հայոց լեզու․ Գործնական Քերականություն․ Ապրիլի 26

1․Ուրիշի ուղղակի խոսքը գտի՛ր. Կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու: Փորձի՛ր պարզել, թե ե՛րբ է ուղղակի խոսքը չակերտների մեջ գրվում:
 Ա. Առաջին մոլորակի վրա մի թագավոր էր ապրում: Ծիրանիով և կնգումի մորթիով պճնված՝ նա բազմել  էր շատ հասարակ, բայց այնուամենայնիվ փառահեղ իր գահին:
Ահա և հպատակը,– բացականչեց թագավորը՝ տեսնելով Փոքրիկ իշխանին:
«Այդ ինչպե՞ս ճանաչեց,-անցավ Փոքրիկ իշխանի մտքով,- չէ՞ որ ինձ առաջին անգամ է տեսնում»:
Փոքրիկ իշխանը մտածում էր.«Այսքան բարձր սարից այս ամբողջ մոլորակը և նրա վրայի մարդկանց կտեսնեմ»: Բայց նա ասեղի նման բարակ ու սուր ժայռեր տեսավ միայն: «Ինչ տարօրինակ մոլորակ է,- մտածեց Փոքրիկ իշխանը,- բոլորովին չոր է և աղի, ամբողջովին պատած է ասեղներով»:
Բ. «Բոլորը բնության օրենքներին են ենթարկվում, նույնիսկ երբ նրան են հակադրվում, նրա հետ են գործում նույնիսկ այն ժամանակ, երբ ցանկանում են նրա դեմ գործել»,- ասել է Գյոթեն:
Գյոթեն գրել է․ «Բնության պսակը սերն է: Միայն սիրո միջոցով են մոտենում նրան»:
Գ. Շվեյցարական Ալպերում ճանապարհորդներին ծաղիկները չքաղելու կոչ են անում: Այդ կոչերն արված են՝ ազգային հոգեբանությունը հաշվի առնելով: Ֆրանսերեն մակագրությունն ասում է. «Ծաղիկներով հիացե՛ք, բայց մի՛ սպանեք նրանց»: Կոչն անգլերեն հնչում է որպես քաղաքավարի խնդրանք. «Խնդրում ենք ծաղիկները մի՛ քաղեք»: Գերմաներեն արգելքը կտրուկ է .«Մի՛ քաղեք ծաղիկները»:

2Նախադասությունները լրացրո՛ւ` կետերը փոխարինելով ուղղակի խոսքերով:
Հյուրն ուշադիր լսում էր ոգևորված ուղեկցի պատմությունը տաճարի մասին ու մտածում էր «Այս ինչ հրաշալի տաճար է, և ինչ հարուստ պատմություն ունի»:

Քաղցն անհամբեր էր դարձել նրան, ու լսելով տանտիրուհու շաղակրատանքը՝ մտքում ասում էր «Ե՞րբ եք ուտելիք բերելու, տիկին»:

Արդեն ամեն ինչ պարզ էր ու հասկանալի։ Նա գրեց «1գ զանգված ունեցող արույրի ջերմաստիճանը 1 oC-ով բարձրացնելու համար պահանջվում է 0.38 Ջ»:

 Ցուցանակն անտառում զբոսնել ցանկացողներին զգուշացնում էր «Այս անտառում արջեր կան»:

Զարմացած նայում էր վիճող անծանոթներին ու մտածում «Այս ինչի՞ մասին են այսպես կատաղած վիճում»:

Վազում էր ծիածանի հետևից ու իրեն-իրեն շշնջում․ «Կարծես ինչքան մոտենում եմ, այնքան հեռանում է ծիածանը»:

Սպասումից ձանձրացած՝ մտածում էր․ «Ինչու՞ որոշեցի ինքնաթիռի փոխարեն գնացքով գնալ»:

Գրքում մի նախադասություն էր ընդգծված․ «Երջանիկ է այն մարդը, որը երջանկությունը գտնում է աշխատանքի մեջ»:

3Տրված նախադասությունները (ասույթները) դարձրո ´ւ հեղինակի խոսքով նախադասություններ և գրի ´ր հնարավոր բոլոր ձևերով:

Օրինակ`

Ամեն ինչ արվեստ է: Բեն
1. Բենն ասել է. «Ամեն ինչ արվեստ է»:
2. «Ամեն ինչ արվեստ է»,- ասել է Բենը:
3. «Ամեն ինչ,- ասել է Բենը,- արվեստ է»:

ճիշտ ճանապարհն անցնում է ճոպանի վրայով, որը ոչ թե բարձրության վրա են ձգել, այլ` համարյա գետնի: Կարծես ավելի շատ սայթաքում են, քան անցնում դրա վրայով:
Ֆրանց Կաֆկա

1. Ֆրանց Կաֆկան ասել է. «Ճիշտ ճանապարհն անցնում է ճոպանի վրայով, որը ոչ թե բարձրության վրա են ձգել, այլ` համարյա գետնի: Կարծես ավելի շատ սայթաքում են, քան անցնում դրա վրայով:»:
2. «Ճիշտ ճանապարհն անցնում է ճոպանի վրայով, որը ոչ թե բարձրության վրա են ձգել, այլ` համարյա գետնի: Կարծես ավելի շատ սայթաքում են, քան անցնում դրա վրայով։»,- ասել է Ֆրանց Կաֆկան:
3. «ճիշտ ճանապարհն անցնում է ճոպանի վրայով, որը ոչ թե բարձրության վրա են ձգել, այլ` համարյա գետնի:- ասել է Ֆրանց կաֆկան,- Կարծես ավելի շատ սայթաքում են, քան անցնում դրա վրայով»:

Իսկական հակառակորդն անսահման արիություն է ներշնչում: Ֆրանց Կաֆկա

1. Ֆրանց Կաֆկան ասել է. «Իսկական հակառակորդն անսահման արիություն է ներշնչում»:
2. «Իսկական հակառակորդն անսահման արիություն է ներշնչում»,- ասել է Ֆրանց Կաֆկան։
3. «Իսկական հակառակորդն,- ասել է Ֆրանց Կաֆկան,- անսահման արիություն է ներշնչում»:

Տվեք ինձ հենման կետ, և ես կբարձրացնեմ Երկիրը: Արքիմեդի ճշմարտությունը կփոխի արվեստը: Բեն

1. Բենն ասել է. «Տվեք ինձ հենման կետ, և ես կբարձրացնեմ Երկիրը: Արքիմեդի ճշմարտությունը կփոխի արվեստը»:
2. «Տվեք ինձ հենման կետ, և ես կբարձրացնեմ Երկիրը: Արքիմեդի ճշմարտությունը կփոխի արվեստը»,- ասել է Բենը:
3. «Տվեք ինձ հենման կետ, և ես կբարձրացնեմ Երկիրը:- ասել է Բենը,- Արքիմեդի ճշմարտությունը կփոխի արվեստը»:

Ներքին էներգիա։ Ներքին էներգիայի փոփոխման եղանակները։

1. Նկարագրել ջերմահաղորդականության երևույթը <<ցուցադրող>> փորձը:

Մի պղնձե ձողի երկայնքով մոմով ամրացնում ենք լուցկու մի քանի հատիկ։ Եթե պղնձե ձողի մի ծայրը տաքացնենք, մոմը սկսվում է հալվել և հետո լուցկու հատիկները ընկնում են։ Նաև կարելի է նկատել, որ ամենամոտիկ լուցկու հատիկը միշտ առաջինն է ընկնում։

2. Բացատրել, թե ինչպե՞ս է ջերմահաղորդումն իրականացվում մոլեկուլների քաոսային շարժմամբ և փոխազդեցությամբ:

Ջերմահաղորդումը տեղի է ունենում, որովհետև մարմնի տաք մասնիկները (որոնք ունեն ներքին էներգիա) շարժվում են, փոխազդում սառը մասնիկների հետ և դրա հետևանքով նրանց էներգիա տալիս։

3. Թվարկել լավ և վատ ջերմահաղորդիչ նյութեր։

Լավ ջերմահաղորդիչներ են․ արծաթը, պղինձը, երկաթը և կապարը։

Վատ ջերմահաղորդիչներ են․ ջուրը, օդը, փայտը, հողը, կավը և պլաստիկը։

4. Ինչու՞ է օդը վատ ջերմահաղորդիչ։

Օդը վատ ջերմահաղորդիչ է, որովհետև միջամոլեկուլային տարածքը ավելի մեծ է, և դրա հետևանքով մոլեկուլային հարվածները հազվադեպ են լինում։

5. Ի՞նչ կիրառություններ ունեն վատ ջերմահաղորդիչները։

Վատ ջերմահաղորդիչները նաև լինում են լավ ջերմամեկուսիչներ։ Բաժակները սարքում են կավից և հախճապակուց, որպես տաք խմիչքները (օրինակ՝ թեյը և սուրճը) տաք մնան և սառը խմիչքները (օրինակ՝ ջուրը և մրգի հյութը) սառը մնան։

6. Ջերմահաղորդման ո՞ր եղանակն են անվանում կոնվեկցիա։

Կոնվեկցիան այն ջերմահաղորդումն է, որը կատարվում է հեղուկի և գազի հոսանքների միջոցով, որը հետևանք է հեղուկի կամ գազի շերտերը անհավասարաչափ տաքացման։

7. Ո՞րն է կոնվեկցիայի և ջերմահաղորդականության երևույթի հիմնական տարբերությունը:

Կոնվեկցիան ջերմությունը փոխանցում է նյութի տեղափոխության հետևանքով, իսկ ջերմահաղորդականության պրոցեսում նյութի տեղափոխություն տեղի չի ունենում։

8. Ինչպե՞ս է գոյանում ամպը:

Ամպի գոյացումը սկսում է արևից։ Պարզ եղանակին արևը տաքացնում է գետինը, և միաժամանակ տաքացնում է մթնոլորտի երկրամերձ շերտը։ Կոնվեկցիայի շնորհիվ տաքացած օդը սկսում է բարձրանալ։ Բարձրանալուն զուգընթաց՝ տաք օդը ընդարձակվում է, և դա բավականաչափ արագ է լինում, քանի որ նաև վեր է բարձրանում շատ արագ: Արագ ընդարձակվելիս վեր բարձրացող օդը աշխատանք է կատարում ոչ թե շրջապատից ստացած էներգիայի, այլ իր ներքին էներգիայի հաշվին։ Օդի այդ զանգվածի ջերմաստիճանը նվազում է, այդ օդը սկսում է սառչել, և եթե նաև բավականաչափ խոնավ է, ապա, որոշ բարձրությունից սկսած, գոլորշու խտացման հետևանքով առաջանում են ջրի մանր կաթիլներ, և գոյանում է ամպ։

9. Ինչպե՞ս է առաջանում քամին:

Քամին էլ է առաջանում կոնվեկցիայի ջերմափոխանակման հետևանքով։ Բացատրենք, օրինակ, առափնյա վայրերում մեղմաշունչ քամու՝ զեփյուռի առաջացման պրոցես։ Ցերեկով արևը ցամաքը ավելի արագ է տաքացնում, քան ջուրը, և հետևանքով ցամաքի վերևի օդը ավելի տաք է լինում, քան ծովի վերևի օդը։ Ցամաքի վրա տաք օդը, ընդարձակվելով, բարձրանում է վեր։ Նրա տեղը զբաղեցնում է ծովից եկող սառ օդը։ Այդպես է առաջանում զեփյուռը։ Գիշերը, ընդհակառակը, գետինն ավելի արագ է սառչում, քան ջուրը, որի հետևանքով ծովի օդի ջերմաստիճանը ավելի բարձր է, քան ցամաքինը, և զեփյուռը փչում է ցամաքից դեպի ծով։

10. Ինչու՞ են հեղուկները և գազերը տաքացնում ներքևից:

Հեղուկները և գազերը տաքացնում են ներքևից, որովհետև երբ հեղուկի կամ գազի մի մասը տաքացնում ենք, այդ մասը գնում է վերևը։ Հեղուկները և գազերը ներքևից տաքացնելիս հեղուկի կամ գազերը տաքացրած զանգվածը գնում է վերև և սառը զանգվածը տաք զանգվածի տեղն է վերցնում։

11. Հնարավո՞ր է արդյոք կոնվեկցիան պինդ մարմիններում: Ինչու՞։

Կոնվեկցիան հնարավոր չէ պինդ մարմիններում, որովհետև պինդ մարմինների նյութի տեղափոխում չկա։

12. Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական դաշտը: Ի՞նչ վիճակներում կարող է գոյություն ունենալ:

Էլեկտրամագնիսական դաշտը մատերիայի առանձնահատուկ տեսակ է։ Նրա դրսևորումներից են լույսը, ռադիոալիքները, և այլն։ Էլեկտրամագնիսական դաշտը կարող է գոյություն ունենալ և՜ նյութական միջավայրում, և՜ նյութից առանձին։

13. Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական ալիքը:

Էլեկտրամագնիսկան ալիքը այն էլեկտրամագնիսական դաշտն է, որը, նյութից առանձնանալով, տեղափոխվում է տարածության մեջ։ Էլեկտրամագնիսական ալիքը, մեխանիկական ալիքի նման, կարող է էներգիա տեղափոխել։ Էլեկտրամագնիսական ալիքը, նյութից առանձնալով, վերցնում է այդ նյութի ներքին էներգիայի որոշ մասը։ Երբ այդ էլեկտրամագնիսական ալիքը մի այլ մարմնի է հանդիպում, այդ էլեկտրամագնիսական ալիքը մասամբ կլանվում է, մասամբ՝ անդրադառնում, իսկ մասամբ կարող է անցնել մարմնով։

14. Ջերմահաղորդման ո՞ր տեսակն են անվանում ճառագայթային ջերմափոխանակում: Բերել օրինակներ:

Ճառագայթային ջերմափոխանակումը ջերմահաղորդումն է ջերմային ճառագայթման արձակմամբ և կլանմամբ։ Եթե տաք արդուկը օդում պահենք և մեր ձեռքը արդուկից մի քիչ ներքև պահենք, մենք արդուկի ջերմությունը կզգանք։ Օդը վատ ջերմահաղորդիչ է, և կոնվեկցիան դեպի վեր է գնում, ապա այս ոչ՝ ջերմահաղորդականություն է, ոչ՝ կոնվեկցիա։ Այդ ջերմությունը մեր ձեռքին է հաղորդվում ճառագայթային ջերմափոխանակմամբ։

15. Ո՞ր մարմինն է ավելի լավ կլանում ջերմային ճառագայթումը՝ սև, թե սպիտակ: Բերել մի քանի օրինակներ: 

Սև մարմիններն են ավելի լավ կլանում ջերմային ճառագայթումը, որովհետև սև գույնը սպիտակ լույսի բոլոր ալիքները կլանում է, և սպիտակ գույնը սպիտակ լույսի բոլոր ալիքները արձակում է։

Երբ մենք ամառվա ժամանակ սև շորով դուրս ենք գնում, կարող ենք նկատել, որ ավելի շատ ենք շոգում, քան սպիտակ շորով։

16. Ո՞ր ֆիզիկական մեծությունն են անվանում ( նյութի) տեսակարար ջերմունակություն: 

Տեսակարար ջերմունակությունը այն ֆիզիկական մեծությունն է, որը բնութագրում է մարմնի ջերմային հատկությունները։

17. Ի՞նչ է ցույց տալիս տեսակարար ջերմունակությունը:

Տեսակարար ջերմունակությունը այն ֆիզիկական մեծությունն է, որը բնութագրում է մարմնի ջերմային հատկությունները։

18. Ի՞նչ միավորով է չափվում տեսակարար ջերմունակությունը:

1 Ջ/(կգ * oC)

19. Գրել տեսակարար ջերմունակությունը սահմանող բանաձևը:.

c = . Q .
……m(t2 – t1)

որտեղ
c = տեսակար ջերմունակություն
Q = մարմնին հաղորդած ջերմաքանակ
m = մարմնի զանգված
t1 = մարմնի սկզբնական ջերմաստիճան
t2 = մարմնի վերջնական ջերմաստիճան

Ֆիզիկա. Մոլեկուլներ և նրանց շարժումը։ Նյութի կառուցվածք։

Կատարել Գ․ Մխիթարյանի մաս I

Տարբերակ 1

I. Յուղի կաթիլը չի կարող տարածվել անսահմանապակ ջրի մակերևույթի վրա, կտարածվի մինչև շերտի հաստությունը հավասարվի յուղի ամենափոքր մասնիկների չափերին։

II. Փոքրագույն մասնիկները, որոնցից կազմված են տարբեր նյութերը, կոչվում են մոլեկուլներ։

III. Նյութի փոքրագույն մասնիկների բաղկացուցիչ մասերը կոչվում են ատոմներ։

IV. Դիֆուզիան տեղի է ունենում հեղուկներում և գազերում։

V. Տաք ջրում մոլեկուլների շարժումը արագանում է և դիֆուզիան ավելի արագ է կատարվում։

VI. Նյութի մոլեկուլների միջև գոյություն ունի և ձգողություն, և վանողություն:

Տարբերակ 2

I. Նույն նյութի մոլեկուլները իրարից չեն տարբերվում։

II. Տարբեր նյութերի մոլեկուլները իրարից տարբերվում են։

III. Դիֆուզիան նյութերի ինքնուրույն միմյանց խառնվելու երևույթն է։

IV. Դիֆուզիայի երևույթից կարող է անել այն եզրակացությունը, որ բոլոր նյութերի մոլեկուլները անընդհատ շարժվում են։

V. Քրոմապատման ժամանակ դիֆուզիա է տեղի ունենում։

VI. Պողպատե դետալները և քրոմի փոշին տաքացնում են, որ նյութերի մոլեկուլների շարժման արագությունները մեծանան և դիֆուզիան արագ ընթանա

Տարբերակ 3

I. Մետաղների, հեղուկների, և օդերի տաքացման դեպքում նրանց ծավալը մեծանում է։

II. Որովհետև նյութերը կազմված են առանձին մասնիկներից։

III. նրանց տաքացման դեպքում մասնիկների միջև արանքները մեծանում են;

IV. երբ բարձր է ջերմաստիճանը, ավելի արագ է ընթանում դիֆուզիան։

V. մոլեկուլները տաք ջրում ավելի արագ են շարժվում քան սառը ջրում

VI. Մոլեկուլներըչեն կպչում իրար անկախ նրանից, որ ձգում են իրար, որովհետև իրար շատ մոտենալու դեպքում վանում են։

Տարբերակ 4

I. Սպիրտի և ջրի խառնուրդի ծավալը փոքր է սպիրտի և ջրի ծավալների գումարից որովհետև սպիրտի մասնիկները տեղավորվում են ջրի մասնիկների միջեմոլեկուլային տարացքների մեջ:

II. թթվածնի մոլեկուլը կազմված է երկու թթվածնի ատոմից:

III. ջրածնի մոլեկուլը կազմված է երկու ատոմ ջրածնից:

IV. ջրի մոլեկուլը կազմված է երկու ատոմ ջրածնից և մեկ ատոմ թթվածնից:

V. Դիֆուզիան արագ է ընթանում գազերում։

VI. Ամռանը օդի մոլեկուլները ավելի արագ են շարժվում, քան ձմռանը;

Հայոց լեզու․ Գործնական քերականություն․ Ապրիլի 14

1Լրացրու բաց թողած տառերը (նաև կրկնակ)։

ա) Ազնվամորին (մոռ) վարդազգիների ընտանիքին պատկանող 1-1,5 մ բարձրությամբ թուփ է կամ կիսաթուփ։ Տերևները բարդ են՝ եռամասնյա, վերևից գրեթե մերկ ու կանաչ, ներքևից՝ թաղիքանման ու սպիտակավուն։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղկաթերթիկները սպիտակ են, պտուղը բազմակորիզավոր է։ Բույսը ծածկում է հունիս-հուլիս, պտղակալում՝ հուլիս- օգոստոս ամիսներին։ Ձմեռելուց հետո բերք է տալիս միայն երկրորդ տարում ու չորանում երրորդ տարում։ Դեռևս հին հույներն ու հռոմեացիներն անտառից հավաքած ազնվամորու պտուղներն օգտագործել են ոչ միայն ուտելու, այլև բուժական նպատակներով։

բ) Հայրենական ժողովրդական բժշկության մեծ ազնվամորու պտուղների թուրմը լայնորեն կիրառվում է գրիպի, մի շարք ցրտառական հիվանդությունների ժամանակ։ Պտուղները լայն կիրառում ունեն նաև լնդախտի, սակավարյունության, ստամոքսային ցավերի ժամանակ։ Օգտագործվում են նաև մարսողությունը լավացնելու և ալկոհոլային հարբածությունից սթափեցնելու նպատակներով։ Հայկական ժողովրդական բժշկության մեծ ազնվամորու պտուղները լայն կիրառում են ունեցել տենդային հիվանդությունների, իսկ ծաղիկների թուրմը՝ օձի կծածի դեպքերում։

Ա. Թորոսյանի «Հայաստանի դեղաբույսերը» գրքից

2Ուղղիր սխալները.

Հանձինս Թումանյանի` մենք ունենք ազգային մեծ բանաստեղծ: Թումանյանը ստեղծագործել է դեռ դպրոցական տարիներից, երբ առաջին անգամ սիրահարվել է իր դասընկերուհուն և գրել հետևյալ բանաստեղծությունը․
-Հոգո՛ւս հատոր,
Սրտի՛ս կտոր,
Դասիս համար,
Դու մի՛ հոգար…
Փոքրիկ Հովհաննեսը հաճախ էր թողնում դասերը, և փախնում իր սիրած վայրերը։ Թումանյանի թանգարանը գտնվում է Մոսկովյան փողոցում: Թանգարանում կարելի է Թումանյանին տեսնել էլեկտրոնային ձևով` ակնոցները աչքին, գլխարկը` գլխին, ձեռնափայտը` ձեռքին: Բազմիցս նա գրել է իր մայրիկի, հայրիկի, իր մանկության մասին: Թումանյանն ուներ տասը երեխա, որոնց տարբեր խորհուրդներ էր տալիս: Կարևորում էր տան կարգ ու կանոնը` ասելով, որ մաքրությունը առողջության հիմքն է: Նա չէր սիրում սենյակում որևէ ավելորդ իր տեսնել: Ազգը հպարտանում է Թումանյանով:

3․Կետադրիր տրված նախադասությունները:

• «Պատճառը մի գաղտնիք է, որ երևան հանել չեմ կարող», – պատասխանեց նա:
• Մի կողմում ընկած էր ավտոմատը, մյուսում՝ խառնիխուռն թափված զանազան իրեր, որոնց մի մասն արդեն ցրիվ էր տվել հատակով մեկ:
• «Երանի քո աչքերին թագուհի, որ տեսել ես այդ հանդեսը», – մրմնջաց Սեդան:
• Այնքան մեղմանուշ, այնքան դյութիչ էր մեղեդին, որ Ջուլիետան կարծում էր՝ իր սրտի լարերի վրա էր նվագում: