«Ավելի վատ» Ժակ Պրևեր

Ցեխոտ շանը թողեք ներս…

Ավելի վատ նրանց համար

ովքեր շուն չեն սիրում

ոչ էլ ցեխ

Ոտքից գլուխ ցեխոտ շանը թողեք ներս…

Ավելի վատ նրանց համար

ովքեր չեն սիրում ցեխ

ովքեր չեն հասկանում

ովքեր չգիտեն շանը

ովքեր չգիտեն ցեխը

շանը թողեք ներս…

որ թափահարում է ցեխը վրայից

ցեխը կարող ես լվանալ

շանը կարող ես լվանալ

և ջուրն էլ կարող ես լվանալ

բայց չես կարող լվանալ նրանց

ովքեր ասում են թե սիրում են շանը

պայմանով միայն…

ցեխոտ շունը մաքուր է

ցեխը մաքուր է

երբեմն ջուրն էլ մաքուր է

նրանք ովքեր ասում են՝ պայմանով միայն…

նրանք մաքուր չեն

բացարձակապես:

• Այս բանաստեղծությունը վանկակա՞ն, թե՞ սպիտակ բանաստեղծություն է:  (Օգտվիր գրականագիտական բառարանից): Պատասխանդ հիմնավորիր:

Սպիտակ բանաստեղծություն է, որովհետև տողերի վերջում հանգեր չունեն։

• Ո՞ր տողերում է խտացված հեղինակի հիմնական ասելիքը՝ ստեղծագործության հիմնական գաղափարը:

Նրանք ովքեր ասում են՝ պայմանով միայն
Նրանք մաքուր չեն

• Ո՞րն է այս բանաստեղծության փոխաբերական իմաստը:

Օգնիր նրանց, ովքեր պայքարում են։ Եթե մեկը մարդու պայքարող այդ տեսակը չի սիրում, դա իր բնավորության թերությունն է։ Պայքարող մարդուն կարող ես օգնել և նաև չօգնել, սակայն պայքարից զզվողները ամենավատ ընտրությունն են։

135-բ,դ. Համարժե՞ք են արդյոք հետևյալ հավասարումները․

բ) x² – 5 < 3x և 4x² – 12x < 20

x² – 5 < 3x
x² – 3x – 5 < 0

4x² – 12x < 20
4x² – 12x – 20 < 0
^{4x2 – 12x – 20}/₄ < 0/4
x² – 3x – 5 < 0

x² – 5 < 3x և 4x² – 12x < 20 հավասարումները համարժեք են։

դ) x² + 5x – 7 > 0 և 0,01x² – 0,07 > –¹/₂₀x

x² + 5x – 7 > 0

0,01x² – 0,07 > –¹/₂₀x
0,01x² + ¹/₂₀x – 0,07 > 0
100(0,01x² + ¹/₂₀x – 0,07) > 0
x² + 5x – 7 > 0

x² + 5x – 7 > 0 և 0,01x² – 0,07 > –¹/₂₀x հավասարումները համարժեք են։

---

136-բ,դ. Անհավասարումը բերեք ax² + bx + c > 0 կամ ax² + bx + c < 0 տեսքի․

բ) 2x > -3 + 2x²

2x > -3 + 2x²
2x² – 2x – 3 < 0

դ) 4x + 5 > x²

4x + 5 > x²
-x² + 4x + 5 > 0

---

137-բ,դ. Անհավասարումը բերեք ax² + bx + c < 0 տեսքի․

բ) 4x² – 6 > 9

4x² – 6 > 9
4x² – 15 > 0
4x² – 15 > 0
-4x² + 15 < 0

դ) 5x² > 13x – 8

5x² > 13x – 8
-5x² + 13x – 8 < 0

---

138-բ. Անհավասարումը բերեք x² + px + q > 0 կամ x² + px + q < 0 տեսքի։

-x² < 5x – 6
-x² + 5x – 6 > 0
x² – 5x + 6 < 0

1․ 2,5Վ լարման համար հաշվարկված քանի՞ միատեսակ լամպ է անհրաժեշտ հաջորդաբար միացնել, որպեսզի ստացված տոնածառի ծաղկաշղթան հնարավոր լինի միացնել 100 Վ լարման ցանցին:

x = լամպերի քանակ
U = 100 Վ
U₁ = 2,5 Վ
U = x * U₁
100 Վ + x * 2,5 Վ
x = 100 Վ/2,5 Վ = 40
Պատասխան․ Անհրաժեշտ է միացնել 40 լամպ

2․ 35 Օմ և 7 Օմ դիմադրություն ունեցող 2 ռեզիստորներ միացված են հաջորդաբար: Նրանցից որի՞ ծայրերում է լարումը փոքր և քանի՞ անգամ:  

R1 ռեզիստորի դիմադրություն = R₁ = 35 Օմ
R2 ռեզիստորի դիմադրություն = R₂ = 7 Օմ
I = I₁ = I₂
R = U/I
R₁ = U₁/I
R₂ = U₂/I
I * R₁ = U₁
I * R2 = U₂
I * 35 Օմ = U₁
I * 7 Oմ = U₂
U₁ = 5 * U₂
Պատասխան․ Լարումը B կետում 5 անգամ ավելի փոքր է, քան A կետում։

3․ Որոշեք նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի դիմադրությունը, եթե միմյանց միացված ռեզիստորների դիմադրությունները համապատասխանաբար հավասար են՝ R1 = 6 Օմ, իսկ R2 = 8 Օմ: 

R = R₁ + R₂
R₁ = 6 Օմ
R₂ = 8 Օմ
R = R₁ + R₂ = 6 Օմ + 8 Օմ = 14 Օմ
Պատասխան․ շղթայի տեղամասի դիամադրությունը 14 Օմ է։

4․ Ինչի՞ է հավասար նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը, եթե միմյանց զուգահեռ միացված միատեսակ լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը 33 Օմ է: 

R = 3 * R₁
R₁ = 33 Օմ
R = 3 * R₁ = 3 * 33 Օմ = 99 Օմ

5․ Լարումը նկարում պատկերված շղթայի տեղամասում 50 Վ է, իսկ հոսանքի ուժը՝ 1 Ա: Որոշեք երկրորդ ռեզիստորի դիմադրությունը, եթե առաջինինը՝ 5 Օմ է: 

R = R₁ + R₂
R₁ = 5 Օմ
R = U/I
U = 50 Վ
I = 1 Ա
R = U/I = 50 Օմ
R = R₁ + R₂
R₂ = R – R₁ = 50 Օմ – 5 Օմ = 45 Օմ
Պատասխան․ Երկրորդ ռեզիստորի դիմադրությունը 45 Օմ է։

147.

AB:CD = 15 սմ։20 սմ = 3:4
Եթե երկարությունները արատահայտվեն միլիմետրերով, հարաբերությունը չի փոխվի։

---

149.

AB:EF = CD:MN
AB:EF = 5 սմ:EF
CD:MN = 80 մմ։1 դմ = 8 սմ։10 սմ = 4:5
AB:EF = CD:MN = 4:5
AB:EF = 4:5 = 5 սմ։EF = 5 սմ։⁵/₄*5 սմ = 5 սմ:6,25 սմ
EF = 6,25 սմ

---

151.

BC:CD = AC:OC
OC = AC/2
AC:OC = 2:1
BC:CD = 2:1
BC = 2 * CD = 2 * 10 սմ = 20 սմ
p = AB + BC + CD + AD = 2 * BC + 2 * CD = 2 * 20 սմ + 2 * 10 սմ = 40 սմ + 20 սմ = 60 սմ

---

153.

AC:DF = BC:EF
BC:EF = 21 սմ։14 սմ = 3:2
AC:DF = 3:2
DF = 20 սմ
AC = ³/₂ * 20 սմ = 30 սմ

---

155.

---

ՏՆԱՅԻՆ․

---

148.

ա)

AC:M₁M₂ = 12:2 = 6:1
CD:MM₁ = 6:1
AC:M₁M₂ = CD:MM₁

բ)

AB:MM₂ = 9:3 = 3:1
BC:MM₁ = 3:1
CD:M₁M₂ = 6:3 = 2:1
AB:MM₂ = BC:MM₁ ≠ CD:M₁M₂

---

150.

KP:DO = MN:AL
KP:DO = 8 դմ:1 մ = 80 սմ։100 սմ = 4:5
MN:AL = 40 սմ:AL
AL = ⁵/₄ * 40 սմ = 50 սմ

---

152.

ա)

<A = <M
<B = <N
<C = <K

AB:MN = BC:NK = AC:MK

բ)

<A = <K
<C = <M
<B = <N

AB:KN = BC:NM = AC:KM

---

154.

<C = 180° – <A – <B = 180° – 106° – 34° = 40°
<D = 180° – <E – <F = 180° – 106° – 40° = 34°
<A = <E
<B = <D
<C = <F

Քանի որ բոլոր անկյունները նույնն են, ABC և DEF եռանկյունները նման են։

Ակրոստիքոս

Ակրոստիքոսը բանաստեղծության ձև է, որում տողերի առաջին կամ երկրորդ տառերը վերևից ներքև կարդալիս կազմում են բառ կամ արտահայտություն

Պատգամ

Նոր լույս ծագեց աշխարհին.
Ո՞վ այդ արևը բերեց։ —
Ահա ոսկյա մի արև՝
Ճառագումով իր հրե՝
Այգաբացի պուրպուրե
Նժույգների վրա հեց՝
Նոր աշխարհին ու մարդուն
Հղում է լույս զվարթուն։
Նոր աշխարհին ու մարդուն
Ո՛վ բերեց լույսն այս արթուն,
Օ՛, ո՞ւմ ձեռքով վառվեց, ո՞ւմ
Հրակարմիր, հրավարս.
Ադամանդյա լույսը այս։ —
Կքած կյանքի բեռի տակ,
Խոր գերության ընդերքում,
Իմաստության մի գետակ
Հիմարության համերգում —
Քանի՛ տարի, քանի՛ դար
Վկայեցիր անհերքում…
Ափերին այն խավարչտին
Ուր հայրենիքն էր մեր հին, —
Չկա՞ր արդյոք գետ մի հորդ,
Որ գերության անհաղորդ՝
Լուրթ՝ հոսելով դարից դար՝
Մթության մեջ այն համառ
Այս այգաբացն էր կրում,
Հո՛ւր այգաբացն այս հեռու՝
Հնուց պահած իր ջրում
Օ՛, ըղձակա՜ն այս հեռուն…
Կքած կյանքի բեռի տակ՝
Ոգի՛ անկոր, հո՛ւր գետակ…
Ահա վառվում է մեր նոր
Հաղթանակի լույսը բորբ.
Լվանում է նա հիմա
Վառվող ոգին մեր անմահ,
Չքնաղ արև՜ն այդ արի,
Վառված հրով աշխարհի…
Չկա՛ ուրիշ արև է՜լ.
Նա՜ է միայն, որ դարեր
Անմար՝ պիտի արևե՜…
Լույսով վառված սակայն այդ՝
Նժարներից հիմա մենք
Հիմարությամբ չթափենք
Իմաստությունն այն արար. —
Մեր անցյալի խորամիտ
Է՜ջն այն արդար ու ռամիկ՝
Մեծահանճար ու վարար…

Այս բանաստեղծությունը գրվել է Եղիշե Չարենցի կողմից Ստալինյան բռնատիրության տարիներին։ Ակրոստիքոսը գրվել է այնպես, որ ամեն երկրորդ տառը կարդալով ստացվում է հետևյալ արտահայտությունը․ “Ով հայ ժողովուրդ, քո միակ փրկությունը քո հավաքական ուժի մեջ է”։ Զգալով, որ հայ ժողովուրդը դավաճանվել է աշխարհի հզոր երկրների կողմից, այդ թվում նաև Սովետական Միության կողմից, Չարենցը իր ժողովրդին պատգամ է հղում լինել միասնական և հույսը դնել միայն սեփական ուժերի վրա։ Նաև այս ակրոստիքոսի համար Եղիշե Չարենցը ենթարկվել է հետապնդումների և բանտարկության։

---

Երկաշար (Ցիկլ)

Երկաշարը այնպիսի ստեղծագործությունների շարք է, որոնք կապվում են կերպարի, թեմայի, կամ զգացմունքի ընդհանրությամբ։ Օրինակ՝ Վահան Տերյանի «Երկիր Նաիրին», Մարկ Տվենի Թոմ Սոյերի մասին վեպերը, Ռոուլինգի Հարրի Փոթթերի մասին վեպերը, և այլն։

---

Ավանդազրույց (Ավանդավեպ)

Ավանդազրույցը հայ հին ժողովրդական բանահյուսության վիպերգական ժանր է։ Ավանդավեպերը երբեմն կոչվում են պատմական բանաստեղծություններ, որովհետև նրանք մասամբ նկարագրում են իրակա պատմական դեպքեր և մարդիկ։

Հայտնի ավանդազրույցների օրինակներ են՝ «Վահագն», «Հայկ և Բել», «Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ», «Տորք Անգեղ» ավանդազրույցները, որոնց գրի է առել Մովսես Խորենացին, «Արշակ և Շապուհ» ավանդավեպը, և այլն։

---

Բեյթ

Արևելյան պոեզիայում բանաստեղծական տուն, որը բաղկացած երկու տողից և ունի ավարտուն իմաստ։ Բանաստեղծության որոշ տեսակներ են բեյթով գրվում, օրինակ՝ գազելը, քասիդը, և այլն։ «Բեյթ» արաբերեն բառ է, որը հայերեն նշանակում է տուն։

Բեյթի հայերեն լավագույն օրինակներից են Չարենցի մի քանի բանաստեղծություններ, օրինակ սա․

Կուզեմ հիմի փչե զուռնեն – հարբած ըլիմ մինչև էգուց.
Ամեն մարդու ընկեր ըլիմ -ու բաց ըլիմ մինչև էգուց:

Ֆայտոն նստած՝ անցնեմ քուչով, պատուհանից վրես նայես՝
Էշխդ անքուն սիրտս ընկնի ու լաց ըլիմ մինչև էգուց:

Խելքս քամուն, հովին տված՝ երթամ ընկնեմ դուքան ու բաղ՝
Ընկերների սուփրին գինի ու հա՛ց ըլիմ մինչև էգուց:

Երթամ – ուրիշ գոզալների գիրկը դնեմ գլուխս տաք՝
Քո էդ անուշ, ազի՜զ տեսքով հարբած ըլիմ մինչև էգուց:

---

Անապեստ

Անապեստը եռավանկ բանաստեղծական ոտքի տեսակ է։ Անապեստյան ոտքի մեջ շեշտ են կրում երրորդ, վեցերրորդ, իններրորդ, և տասներկրորդ վանկերը։

Անապեստի օրինակ է Վահան Տերյանի «Աշնան Երգ»-ը։

Ցրտահա՜ր, հողմավա՚ր.
Դողացին մեղմաբար
Տերևները դեղին,
Պատեցին իմ ուղին…
Ճաճանչները թոշնան…
Կանաչներիս աշնան —
Իմ խոհերը մոլոր՝
Ցրտահա՜ր, հողմավա՜ր…
Կրակներըս անցան,
Ցուրտ ու մեգ է միայն.
Անուրջներըս երկնածին
Գնացի՜ն, գնացի՜ն…

130-ա,գ. Լուծեք անհավասարումը․

ա) 3x² – 2x + 1 > 0

a > 0
a = 3
b = -2
c = 1

D = b² – 4ac = (-2)² – 4 * 3 * 1 = 4 – 12 = -8
D < 0’=

3x² – 2x + 1 > 0

x ∈ (-∞; +∞)

գ) -4x² + x – 6 < 0

a < 0
-(-4x² + x – 6) > 0
4x² – x + 6 > 0

a = 4
b = -1
c = 6

D = b² – 4ac = (-1)² – 4 * 4 * 6 = 1 – 96 = -95
D < 0
-4x² + x – 6 < 0

x ∈ ∅

---

131-ա,գ. Լուծեք անհավասարումը․

ա) 0,2x² – x + 100 > 0

a > 0
a = 0,2
b = -1
c = 100

D = b² – 4ac = (-1)² – 4 * 0,2 * 100 = 1 – 80 = -79
D < 0

x ∈ (-∞; +∞)

գ) ^x2/₅ – ^3x/₇ + 8 < 0

a > 0
a = 1/5
b = –³/₇
c = 8

D = b2 – 4ac = (-³/₇)2 – 4 * 1/5 * 8 = –⁹/₄₉ – ³²/₅
D < 0
^x2/₅ – ^3x/₇ + 8 < 0

x ∈ ∅

---

132-ա. Լուծեք անհավասարումը․

ա) x² – 4,8x – 1 < 0

a > 0
a = 1
b = -4,8
c = -1

D = b² – 4ac = (-4,8)² – 4 * 1 * -1 = 23,04 + 4 = 27,04

x = ^{-b ± √D}/_2a = ^{4,8 ± √27,04}/_{2 * 1} = 2,4 ± 0,5√27,04 = 2,4 ± √27,04*0,25 = 2,4 ± √6,75
x₁ = 2 + √6,75 ≈ 2 + 2,598 = 4,598
x₂ = 2 – √6,75 ≈ 2 – 2,598 = -0,598

x² – 4,8x – 1 < 0

x ∈ (-0,598; 4,598)

---

133-ա. Նշեք m-ի բոլոր այն արժեքները, որոնցից յուրաքանչյուրի դեպքում անհավասարումը ճիշտ է x-ի ցանկացած արժեքի համար․

ա) 2x² – x + m > 0

x ∈ (-∞; +∞)
D < 0

a > 0
a = 2
b = -1
c = m

D < 0
D = b2 – 4ac = (-1)2 – 4 * 2 * m = 1 – 8m
8m > 1
m > 0,125

m ∈ (0,125; +∞)

---

ՏՆԱՅԻՆ․

---

130-բ,դ. Լուծեք անհավասարումը․

բ) 5x² – 4x + 2 < 0

a > 0
a = 5
b = -4
c = 2

D = b² – 4ac = (-4)² – 4 * 5 * 2 = 16 – 40 = -24
D < 0

5x² – 4x + 2 < 0

x ∈ ∅

դ) -7x² + 3x – 1 > 0

a < 0
-(-7x² + 3x – 1) < 0
7x² – 3x + 1 < 0

a = 7
b = -3
c = 1

D = b² – 4ac = (-3)² – 4 * 7 * 1 = 9 – 28= -19
D < 0

7x² – 3x + 1 < 0

x ∈ ∅

---

131-բ,դ. Լուծեք անհավասարումը․

բ) 1,7x² + x + 10 < 0

a > 0
a = 1,7
b = 1
c = 10

D = b² – 4ac = 1 – 4 * 1,7 * 10 = 1 – 68 = -69
D < 0

1,7x² + x + 10 < 0

x ∈ ∅

դ) ^{2x2 – x}/₃ – 12 > 0

²/₃x² – ¹/₃x – 12 > 0
a > 0
a = ²/₃
b = –¹/₃
c = -12

D = b² – 4ac = (-¹/₃)² – 4 * ²/₃ * -12 = ¹/₉ + 32 = ²⁸⁹/₉
D > 0

x = ^{-b ± √D}/_2a = ^{1/₃ ± √289/₉}/_{2 * ²/3} = ^{1/₃ ± √289/₉}/_⁴/3 = ^{3/₉ ± 17/₉}/_¹²/9 = ^{3 ± 17}/₁₂
x₁ = ^{3 + 17}/₁₂ = ²⁰/₁₂ = ⁵/₃
x₂ = ^{3 – 17}/₁₂ = ^-14/₁₂ = –⁷/₆

^{2x2 – x}/₃ – 12 > 0

x ∈ (-∞; –⁷/₆) ∪ (⁵/₃; +∞)

---

132-բ. Լուծեք անհավասարումը

բ) x² + 3,5x – 2 > 0

a > 0
a = 1
b = 3,5
c = -2

D = b² – 4ac = (3,5)² – 4 * 1 * -2 = 12,25 + 8 = 20,25

x = ^{-b ± √D}/_2a = ^{-3,5 ± √20,25}/_{2 * 1} = -1,75 ± 0,5√20,25 = -1.75 ± √20,25*0,25 = -1,75 ± √5,0625
x₁ = -1,75 + √5,0625 ≈ -1,75 + 2,25 = 0,5
x₂ = -1,75 – √5,0625 ≈ -1,75 – 2,25 = -4

x² + 3,5x – 2 > 0

x ∈ (-∞; -4) ∪ (0,5; +∞)

---

133-բ. Նշեք m-ի բոլոր այն արժեքները, որոնցից յուրաքանչյուրի դեպքում անհավասարումը ճիշտ է x-ի ցանկացած արժեքի համար․

բ) 3x² + 2x + m > 0

a > 0
a = 3
b = 2
c = m

D < 0
D = b² – 4ac = 2² – 4 * 3 * m = 4 – 12m

4 – 12m < 0
4 < 12m
¹/₃ < m

եթե x ∈ (-∞; +∞), m ∈ (¹/₃; +∞)