Պատմություն․ Վերածնունդ

Վերածնունդը միջնադարից հետո եվրոպական մշակութային, գեղարվեստական, քաղաքական և տնտեսական «վերածննդի» բուռն շրջան էր: Սովորաբար այն հաշվվում է 14-րդ դարից մինչև 17-րդ դար ընկած ժամանակաշրջանում, և տեղի է ունեցել արևմտյան Եվրոպայում։

Վերածննդից առաջ ստեղծագործության, արվեստի հիմնական թեման կենտրոնացած էր Աստծո և աստվածաբանության վրա։ Կրոն ու եկեղեցին արգելակում էին մտքի և մշակույթի զարգացում։ Գ0իտությունը գրեթե չէր զարգանում, իսկ արվեստը ծառայում էր կրոնին։ Վերածննդի ժամանակ, հանդես եկան գիտնականներ, որոնք սկսեցին ուսումնասիրել բնությունը, իրենց շրջապատող աշխարհը ու մարդկանց։ Արվեստաբանները, գիտնականները, և բանաստեղծները ճշմարտությունը փնտրում էին ոչ թե աստվածաբանական գրքերում, այլ գիտության մեջ։ Սրան նպաստում էր քաղաքների և առևտրի զարգացումը։

Այդ դարաշրջանում շատ հայտնի նկարիչներ են եղել։ Վերածննդի դարաշրջանի հայտնի նկարիչներից են՝ Լեոնարդո դա Վինչին, Միքելանջելոն, Ռաֆաելը և Դոնատելլոն։

Գրականություն․ Ընթերցանություն․ Հովազաձորի գերիները․ Մաս 1

Գլխավոր

«Հովազաձորի Գերիները» գիրքը շատ հետաքրքիր գիրք է։ Ես այս գիրքը սկսեցի կարդալ, որովհետև երբ «Քարանձավի Բնակիչները» գիրքը վերջացրի (լավ գիրք էր) հայրս ինձ ասաց, որ «Հովազաձորի գերիները» այդ գրքին նման է, և ավելի լավը։

!Եթե ցանկանում եք այս գիրքը կարդալ, հավանաբար պետք է այս փոստը չկարդալ!

Մաս 1 (Մարտի ընթացքում)

Գլուխ 1․

Այգեձորի փոստատար Մուրադը գյուղի ֆերմայի մոտ փոստարկղ է կախում, որը պատճառ է դառնում մի մեծ թյուրիմացության։ Այդ ժամանակ ֆերմայում են գտնվում չորս դպրոցականներ, որոնք դաս են պատրաստում։ Հեռավոր Արևելքի մասին պատմություններից ոգևորված, Գագիկը և Աշոտը նամակ են ուղարկում իրենց ծնողներին, իբր մեկնում են Հեռավոր Արևելք։  

Գլուխ 2․

Գյուղ վերադառնալու ճանապարհին Աշոտին, Գագիկին, Շուշիկին և Սարգիսին է միանում քուրդ հովիվ տղա Հասոն իր շան՝ Բոյնախի հետ։ Ճանապարհին խումբը շեղվում է իր ուղիղ ճամփից դեպի Հովազաձոր, քանի որ ցնորամիտ Աշոտին հաջողվում է համոզել ընկերներին։ Նա խոստանում է ընկերներին ցույց տալ հիասքանչ տեսարաններ և անձավներում թաքնվող այծեր։ 

Գլուխ 3․

Հովազաձորը երեք կողմից շրջապատված է ժայռերով և միայն դիմացի կողմն է բաց, սակայն ներքևում բարձր ժայռեր են և իջնելու տեղ չկա: Պատանիները հարթ ճանապարհները թողած ընթանում են դիվային կածաններով, երբ հանկարծ մի քարայծ վազում է Աշոտի վրա: Նա գլխարկը խփում է կենդանու գլխին, գլխարկը մնում է նրա եղջյուրների մեջ և քարայծը սարսափահար փախչում է: 

Գլուխ 4․

Սակայն բնությունը բոլորովին էլ նկատի չի առնում, որ պատանիները պիտի ժամանակին վերադառնան տուն։ Եղանակը հանկարծ փոխվում է և շուտով սկսում է ուժեղ քամի, ապա առատձյուն: Պատանիները մտնում են մի կիսանձավի մեջ և սպասում, ապա ստիպված գիշերում են սառը անձավում, քանի որ եղանակը չի պարզվում։ 

Գլուխ 5․

Հաջորդ օրը պատանիների հույսն ու հուսահատությունը պարբերաբար հաջորդում էին իրար։ Ամբողջ օրը տեղալուց հետո ձյունը ի վերջո կտրվում է, սակայն նրանք տեսնում են, որ իրենց եկած արահետը բոլորովին ձյան տակ է։ 

Գլուխ 6․

Շուտով կարիքն առանց հապաղելու սկսեց բախել նրանց դուռը։ Նրանք սկսեցին մրսել, չունեին ո´չ կրակ, ո´չ ուտելիք, ո´չ ջուր։ Այդ օրը գտնում են հարմար անձավ, որում պատրաստում են իրենցանկողինները գիհի կոչվող մի ցածլիկ ծառի փարթամ ճյուղերից և խաշամից:  

Գլուխ 7․

Հաջորդ օրը պատանիները փորձում էին կրակ հայթայթել, ու երազում էին նախամարդու հզոր բազուկներն ունենալ՝ փայտերի շփումից կրակ ստանալու համար։ 

Գլուխ 8․

Ձորում փակված երեխաներին, այնուամենայնիվ, արդեն մի քանի օր անց հաջողվում է գտնել կյանքի համար անհրաժեշտ պայմաններ, նրանք ջուր ու կրակ են ունենում։ Հասոյի բնության մեջ ձեռք բերած փորձը շատ է պետք գալիս։ Նա աբեթով կրակ է ստանում, իսկ կրակի մեջ թեժացրած քարերով հալեցնելով ձյունը՝ թորած ջուր։ 

Գլուխ 9․

Շուտով պարզվում է, որ պատանիների վիճակը ավելի ծանր է լինելու, քան կարծում էին իրենք։ Ձյան պատճառով բոլորովին անհնար է դառնում ձորից դուրս գալը, ճանապարհը փակ է, իսկ նրանքչունեն գործիքներ։ Աշոտին ընտրում են խմբի ղեկավար, թեև ոչ մեկին դուր չի գալիս նրամեծամտությունը և հրամայական տոնը: 

Գլուխ 10.

Ամենից դժվարը ուտելիքի հարցն է, պատանիների ստամոքսը հարմարեցված չի լինում բնության գրկում ձմռանը գտած սննդին՝ մամուխ, այլ չորացած հատապտուղներ։ Նրանք Հասոյի դանակի շնորհիվ մի քանի գործիքներ են սարքում և փորձում նապաստակ որսալ, սակայն առաջին փորձն անօգուտ է անցնում։ 

Գլուխ 11.

Մինչդեռ Այգեձոր գյուղում պատանիների ծնողները ստանում են ֆերմայից ուղարկված չարաբաստիկ նամակները։ Կարդալով, նրանք կարծում են, որ պատանիները իսկապես գնացել են Հեռավոր Արևելք, և Աշոտի ու Գագիկի հայրերը գնում են այդ ուղղությամբ: Որդու համար առանձնապես չի անհանգստանում միայն Սարգսի հայրը՝ գյուղի պահեստապետ Պարույրը: 

Գլուխ 12.

Տղաները պարսատիկ են սարքում և շարունակում իրենց որսի փորձերը, սակայն ոչ մի շնչավոր կենդանի հեշտությամբ չի համաձայնում կեր դառնալ ուրիշին։ Սարգիսը չի մերվում մյուսների հետ: Նա սովոր է, որ իր համար անեն ամեն ինչ: 

Գլուխ 13.

Վերջապես երրորդ օրվա փորձից հետո պատանիները կարողանում են կաքավ որսել, սակայնանփորձ Գագիկի և Հասոյի պատճառով, որոնց առաջին անգամ էին որսորդությամբ զբաղվում, մյուս բոլոր կաքավները փախչում են։ 

Գլուխ 14.

Պատանիները շարունակում են զանազան պտուղներ հավաքել։ Բախտը ժպտում է Սարգսին, որը պատահաբար գտնում է սկյուռի ձմեռային պահեստի տեղը, որտեղ շատ ընկույզ կար։ Սարգիսը այն թաքցնում է և չի կիսում ընկերների հետ։ 

Գլուխ 15.

Մի քանի օր անց պատահաբար շան հաչոցից իմացվում է Սարգսի գաղտնիքը և նրա մոտ գտնվում են թաքցրած ընկույզները։ Այդպես է միշտ վարվել նաև Սարգսի հայրը՝ գողանալով ուրիշիաշխատանքը: Ընկերները Սարգիսին փորձում են պատժելով դարձի բերել, և պատմում են իր հորը գործած հանցանքները, ինչպես էր խաբել Հասոյի հորը, քանի որ վերջինս հայերեն կարդալ չգիտեր, կամ Շուշիկի հաշմանդամ հորն ուղարկել պատերազմ իր փոխարեն: 

Գլուխ 16.

Ընկերները Սարգիսին պատժում են՝ չշփվելով նրա հետ: Սարգսի վիճակը շատ դառն է լինում, երբ դուրս է մնում կոլեկտիվից։ Տղաները կարողանում են ինքնաշեն նետերով մոշահավ սպանել։ 

Գլուխ 17.

Ընկերները շարունակում են Սարգսին դարձի բերելու փորձերը և Աշոտը իր համար ամենաթանկ զգացումի՝ ընկերասիրության մասին բազմաթիվ պատմություններ է պատմում։ 

Գլուխ 18.

Երկարատև փորձերից հետո պատանիներին հաջողվում է որս կազմակերպել։ Հասոն գտնում է այն քարայրը, որտեղ թաքնվում են ճնճղուկները և տղաները կարողանում են կազմակերպել նրանց որսը փակ քարայրում։ 

Գլուխ 19.

Ընկերների կողմից մեծ ջանքեր թափելուց հետո Սարգիսը սկսում է դարձի գալ, բայց հենց այդ ժամանակ դժբախտություն է պատահում և դուրս տանող արահետը ձյունից մաքրելիս նա ընկնում է ձորը: 

Գլուխ 20.

Պատանիները մտածում են, ինչ կարող է պատահած լինել Սարգսի հետ, երբ ժայռից գլորվեցանդունդը, գուցե մահացավ։ Մի կերպ կարողանալով նայել ձորի հատակը, նրանք տեսնում են, որ տղան դեմ է առել մի թփի և ստացել որոշ վնասվածքներ։ 

Գլուխ 21.

Տղաները փորձեր են ձեռնարկում ազատելու Սարգսին։ Նաև որս են անում բռնելով սկյուռ, նապաստակ։ Հասոն հետո նաև Բոյնախը մթնում տեսնում մի գազանի աչքեր, ինչը նրանց շատ է անհանգստացնում։ 

Գլուխ 22-29․

Պատանիները շարունակում էին նորանոր միջոցներ հորինել իրենց ընկերոջը փրկելու համար և միայն օրեր անց է հաջողվում ազատել Սարգիսին։ 

Դրանից հետո տղայի մեջ հեղաշրջում է տեղի ունենում, ծնվում է մարդկայնությունը, նա հասկանում է, որ ընկերներ ունենալը ամենալավ ու կարևոր բաներից է: 

Թվում է, թե ամեն ինչ կարգավորվում էր պատանիների մոտ, սակայն միաղետ էլ է պատահում նրանց: Հանկարծ գործում է բնության նիրհող և կույր ուժերից մեկը, քարայրից հեղեղ է թափվում դուրս՝ սրբելով նրանց անկողիններն ու ամեն ինչ: 

Հայոց լեզու․ Խաղողի թփերն ու եղնիկը

Մի օր որսորդները բռնեցին եղնիկի հետքը և սկսեցին հետապնդել նրան: Եղնիկը ճարահատյալ այս ու այն կողմ էր վազվզում, երբ նկատեց խաղողի խիտ թ(ու)փերը: Նա շտապեց թաքնվել դրանց մեջ, որպեսզի աննկատ մնա:

Եվ իրապես որսորդներն անցան ճանապարհի այդ հատվածով ու չնկատեցին եղնիկին: Եղնիկը զգաց, որ վտանգն անցել է, կարող է շունչ քաշել: Պատրաստվում էր հեռանալ, սակայն, չգիտես ինչու, կանգ առավ և ցանկացավ մի պատառ ուտել խաղողեն(ի)ուց: Խաղողի թ(ու)փերին դիպչելիս այնպիսի՜ աղմուկ հանեց, որ որսորդներն իսկույն լսեցին ու շարանով հետ եկան: Եղնիկը միանգամից բացականչեց․

– Ի՜նչ արեցի։ Ես վիրավորեցի ինձ փրկածին՝ մոռանալով նրա մատուցած ծառայությունը։ 

Օր, որսորդ (3x), եղնիկ (5x), հետք, խաղող (2x), թուփ (2x), ճանապարհ, հատված, վտանգ, շունչ, պատառ, խաղողենի, աղմուկ, շարան, ծառայություն

Գրականություն․ Փաստեր Google-ի մասին։

1.  Google ընկերությունը հիմնադրվել է 1998թ. սեպտեմբերի 4-ին ԱՄՆ Կալիֆորնիա նահանգում։  Այն հիմնադրել են Սթենֆորդի համալսարանի ուսանողներ Լարի Փեյջը և Սերգեյ Բրինը։ Նրանք այժմ աշխարհի 6-րդ և 7-րդ ամենահարուստ մարդիկ են՝ 121 և 116 միլիարդ դոլար կարողությամբ:

 2. Google-ը թողարկեց իր «Google Chrome» որոնողական համակարգը 1998թ. սեպտեմբերի 27-ին (ընկերության հիմնադրումից ընդամենը 23 օր հետո):

2000թ. (ընկերության հիմնադրումից 2 տարի անց) «Google Chrome»-ը դարձավ #1 որոնողական համակարգը աշխարհում։

 3. «Gmail» էլեկտրոնային փոստը ստեղծվել է 2004թ. ապրիլի 1-ին, իսկ ֆայլերը կիսելու «Google drive» համակարգը ստեղծվել է տարիներ անց՝ 2012թ. ապրիլի 24-ին։4. «Google Images» նկարների որոնողական համակարգը ներկայացվել է 2001թ. հուլիսի 12-ին: 

5. 2006թ. Google-ը գնեց նաև YouTube տեսանյութերի կիսվելու կայքը 1,6 մլրդ դոլարով:

6. Google-ը համարվում է աշխարհի երկրորդ ամենաթանկ ապրանքանիշը, իսկ Google-ը և YouTube-ը հանդիսանում են աշխարհի ամենաշատ հաճախում ունեցող կայքերը:

Աշխարհագրություն․ Ձկնորսություն, անտառային տնտեսություն և որսորդություն

1. Ի՞նչ տարբերություն կա նյութական արտադրության ոլորտների և ձնկորսության, անտառային տնտեսության, որսորդության միջև:

Նյութական արտադրությունը ստեղծված է տարբեր ապրանքներից արտադրելու վրա, իսկ ձկնորսությունը, անտառային տնտեսությունը, և որսորդությունը օգտվում են բնության բարիքներից։

Նյութական արտադրություն ստեղծվել է մոտ մի 3000 տարի առաջ, իսկ ձկնորսությունը, անտառային տնտեսությունը, և որսորդությունը եղել են նեանդերթալացիների ժամանակներից։

2. Ի՞նչ նյութական բարիքներ է մարդուն տալիս անտառը և այդ բարիքները տնտեսության ո՞ր ճյուղերում են օգտագործվում:

Անտառը տալիս է փայտանյութ, սղոցանյութ, նաև պտուղներ, հատապտուղներ, սերմեր, վայրի մեղր դեղաբույսեր և տեխնիկական բույսեր և այլն։ Նաև հնարավորեցնում է դեղնաբույսերի և տեխիկական բույսերի մթերումը, գազանների և թրչունների որսը և այլն։

Փայտանյութը և սղոցանյութը օգտագործվում են թղթի արդյունաբերության, կահույքագործության և թեթև արդյունաբերության համար։ Պտուղները, հատապտուղները, վայրի մեղրները, և գազանների ու թռչունների միսը օգտագործվում են սննդարդյունաբերության համար։ Սերմերը օգտագործվում են բուսաբուծության համար։ Դեղնաբույսերը և տեխնիկական բույսերը օգտագործվում են դեղնագործության և քիմիական արդյունաբերության համար։

3. Ի՞նչ հետևանքներ են թողնում ձկնորսությունը, անտառային տնտեսությունը և որսորդությունը բնության վրա:

Ձկնորսությունը խիստ կրճատում է ձկների քանակը օվկիանոսում, ծովերում և լճերում, նույնիսկ հանգեցնում է ձկների որոշ տեսակների անհետացման։

Անտառային տնտեսությունը կարող է կրճատել անտառի քանակը, բույսերի ու ծառերի տեսակները, խախտել բնական հավասարակշռությունը։

Որսորդությունը նույնպես կրճատում է կենդանիների և թռչյունների քանակը, իսկ որոշ տեսակներ լայնածավալ որսոդրության պատճառով կանգնած են ոչնչացման եզրին՝ օրինակ ռնգեղջյուրները, փղերը, վագրերը և այլն։

4. Նշել երկրներ, որտեղ տվյալ ճյուղերի զարգացումը համարվում է առաջնային։

Ձկնորսություն՝ Չինաստանը, Պերուն, Չիլին, ԱՄՆ-ը, Նորվեգիան, Ճապոնիան:
Անտառային տնտեսություն՝ Ռուսաստան, Բրազիլիա, ֆինլանդիա, Շվեդիա, ԱՄՆ, Կանադա,
Որսորդություն՝ Ռուսաստան, Կանադա, Շվեդիա, Ավստրալիա

Հայոց լեզու․ Գոյականի ճանաչում

1․ Բարի բառը գոյական չէ։
2․ Սենյակ, Ի՞նչ
3․ Հոտառություն
4․ Հեղեղ, հող, բանալի, մահճակալ։
5․ Լճակ բառը գոյական է, ցույց է տալիս՝ իր։
6․ ծղոտե, հսկայական։ Երկուսը գոյական չեն։
7․ Անցնում էր ոսկե ամառը, անցնում էր ունայն ինձ համար: Ինձ պատմել են, որ այնտեղ էլ ոչ մի անիվ չի պտտվում:
8․ միտք, իշխան, գիրք։
9․ Նա վեր կացավ և մոտեցավ անծանոթ մարդուն:
10․ Ընկերները, բարձունքից, դաշտը, բլրաշարքը, մառախուղը, լույսերը:

Գրականություն․ Փաստեր Հեծանիվների մասին

1․ Առաջին հեծանիվը ստեղծվել էր 1817 թվականին գերմանացի Կարլ ֆոն Դրեյսի (Karl von Drais) կողմից, և գերմաներեն կոչվում էր Laufmaschine-ը (“արագավազ”)։ Այդ հեծանիվը ոտնակներ չուներ, և քշողն իր ոտքերով հրում էր այն առաջ։

Դրեիսի Laufmaschine-ի կրկնօրինակը

2. 1923 թ․ Բաստեր Քիթոնը նկարահանում էր «Մեր հյուրընկալությունը» (Our Hospitality) կինոնկարը, որը տեղի էր ունենում 1830թ․ կողմերը։ Կինոնկարի համար Laufmaschine էր հարկավոր, սակայն քանի որ դրանից այլևս չէին վաճառում, նրանք նկարների միջոցով կրկնօրինակ ստեղծեցին։

Բաստեր Քիթոնը «Մեր հյուրընկալությունը» կինոնկարում

3. Առաջին ոտնակով հեծանիվը՝ «Tretkurbelfahrrad»-ը ստեղծվեց 1853 թ․ գերմանացի Ֆիլիպ Մորից Ֆիշերի (Phillip Moritz Fischer) կողմից։

4. Առաջին հեծանիվը, որը մեծ առջևի անիվ ուներ և փոքր հետևի անիվ, ստեղծվել է 1872 թ․ անգլիացի Ջեյմս Ստարլիի (James Starley) կողմից։

5․ Մրցույթների ժամանակ հեծանվորդները կարողանում են զարգացնել 100 կմ/ժ-ից ավելի արագություն։

Ջաննի Ռոդարի․ “Ծեր մորաքույր Ադան”

Ծեր մորաքույր Ադան միանգամից իր համար մի բազկաթոռ ընտրեց պատուհանի մոտ և մի թխվածքաբլիթ փշրեց պատուհանագոգին: — Այս նախադասությամբ փորձիր բնութագրել մորաքույր Ադային:

Մորաքույր Ադան գիտեր, ինչ էր իրեն պետք կյանքից, և գիտեր կիսվել իր ունեցածով։

… Ի՞նչ օգուտ ստացաք սրանից — այս նախադասությամբ բնութագրիր մյուս երկու ծեր կանանց:

Երկու կանայք միայն օգուտ էին ակնկալում կյանքից, և դրա համար ոչ ոքի ոչինչ չէին տալիս առանց օգուտի։

Ծեր  մորաքույր Ադան մի փոքր խելագար է — համաձայնիր կամ հերքիր այս միտքը:

Ոչ, մորաքույր Ադան շատ նորմալ ու լավ անձնավորություն էր։

…Երանի պատուհանագոգին թխվածքաբլիթ դնելը բավական լիներ մեր զավակներին վերադարձնելու համար — Դե´, գնացեք, գնացեք: Ինչի՞ն եք սպասում: Թևերը թռչելու համար են ստեղծված:— Ո՞ր տեսակետն ես դու պաշտպանում, ինչու՞:

Ադան տալիս է առանց սպասելու, և դրա համար գուցե նրան չէին գնահատում իր զավակները, բայց սիրում էին ծտերը։ Իսկ երկու կանանց ոչ զավակներն էին սիրում, ոչ ծտերը։

Աղայանի դպրոցը մեր դպրոցի հետ համեմատված

Նմանություններ

1․ Թե Աղայանի դպրոցներում (Երևանի գավառական ուսումնարանի փոքրիկ այգին, նաև Սարդարի այգում դպրոցին հատկացված մի մեծ հողամաս), թե Սեբաստացի կրթահամալիրում կան այգիներ և հողամասեր, ուր աշակերտները ջանասիրությամբ մշակում են (վարում, ցանում, ջրում, խնամում, հավաքում և այլն) և յուրացնում գյուղատնտեսական գիտելիքներ։ Նույնը և զանազան արհեստների ուսուցման հարցում։

2․ Երկու դպրոցներում էլ, դեմ չլինելով օտար դրականը վերցնելուն, միաժամանակ մերժում են կուրորեն ընդօրինակելը, ամեն ինչ հարմարեցնելով մեր ազգի առանձնահատկություններին։

3․ Երկու դպրոցում էլ բարոյական և գեղագիտական ձևով են դաստիարակում, և ծեծը արգելված է։

4․ Երկու դպրոցում էլ ուզում են զարգացնել ուժեղ և խելացի քաղաքացիներ։

5․ Երկու դպրոցներն էլ ունեն իրենց մշակած մայրենի լեզվի ւսուցման մեթոդիկան, իրենց դաագրքերը։

6,․ Երկու դպրոցներում էլ մեծ տեղ են տալիս խաղերին, զբոսանքներին, արշավներին։

Տարբերություններ

1․ Աղայանի դպրոցում առավոտյան լիցքային վարժություն պարապմունքներ էին անում, Սեբաստացի կրթահամալիրում՝ առավոտյան պարեր։

Պատմություն․ Խաչակրաց արշավանքներ

1095թ. ուշ աշնանը Հռոմի պապ Ուրբանոս II-ը կոչ արեց ազատագրել Հիսուս Քրիստոսի գերեզմանը և գրավել Երուսաղեմը անհավատ մուսուլմաններից։  

Նրա կոչին արձագանքեցին հարյուր հազարավոր մարդիկ, որոնք խաչեր սկսեցին կրել իրենց հագուստներին և կոչվեցին «խաչակիրներ»։ Այսպես սկսվեցին խաչակրաց արշավանքները։ 

Քրիստոնեական սրբավայրերն ազատագրելուն հռչակված նպատակից բացի, արշավանքների առաջնորդներն ու մասնակիցներն ունեին նաև այլ նպատակներ։  

Կաթոլիկ եկեղեցին՝ Հռոմի պապի գլխավորությամբ, ցանկանում էր Արևելքի քրիստոնյաներին իր ազդեցությանը ենթարկել։ Բյուզանդիան փորձում էր պաշտպանության ստանալ թյուրք-սելջուկների արշավանքներից, որոնք 1070–80-ական թվականներին նվաճել էին Փոքր Ասիայի բյուզանդական տիրույթները՝ լուրջ վտանգ դառնալով Կոստանդնուպոլսի համար։ Սնանկացած ավատատեր-ասպետները ցանկանում էին տրանալ մերձավորարևելյան հարուստ երկրների հարստությանը։ Արշավանքները ֆինանսավորող իտալական քաղաքները(մասնավորապես՝ Վենետիկն ու Ջենովան) ձգտում էին իրենց ձեռքը վերցնել Արևելքի հետառևտուրը և դուրս մղել մյուսներին՝ հույներին, հայերին, արաբներին և այլն: 

1096թ. սկսվեց առաջին խաչակրաց արշավանքը, շուրջ 100 հզ. հեծյալ և 300 հզ. հետևակ խաչակիրների մասնակցությամբ։ Նրանց տեղում օգնում էին նաև Կիլիկիայի հայերը։ 

1098թ. խաչակիրները գրավեցին Եդեսիան և ստեղծեցին խաչակրաց առաջին պետությունը Արևելքում Եդեսիայի կոմսությունը: Նույն թվականին գրավելով Անտիոքը՝ հիմնեցին իրենց երկրորդ իշխանությունը՝ Անտիոքի դքսությունը: 1099թ. խաչակիրները տիրացան Երուսաղեմին, որը դարձավ նրանց հիմնադրած Երուսաղեմի թագավորության մայրաքաղաքը: 1099թ., գրավելով Տրիպոլին, խաչակիրներն ստեղծեցին իրենց չորրորդ իշխանությունը: Անտիոքի իշխանությունը, Եդեսիայի և Տրիպոլիի կոմսությունները կախման մեջ էին  Երուսաղեմի թագավորից:   

1187 թ. Եգիպտոսի Սալահ ադ Դին սուլթանը, իշխանության գալով, սկսեց պայքար և, պարտության մատնելով տեղի խաչակիրներին, գրավեց Երուսաղեմը։  

Սա պատճառ դարձավ խաչակրաց երրորդ արշավանքի, որը սկսվեց 1189թ.։ Այն առաջնորդում էին Գերմանիայի կայսր Ֆրիդրիխ I Բարբարոսան (1190 թ-ի հունիսին խեղդվեց Կիլիկիայի Սելևկիա գետում), Անգլիայի թագավոր Ռիչարդ I Առյուծասիրտը և Ֆրանսիայի թագավոր Ֆիլիպ II Օգոստոսը: Նրանց հաջողվեց գրավել Ակրա քաղաքը և Կիպրոս կղզին, որտեղ հաստատվեց ֆրանսիական Լուսինյան տոհմի իշխանությունը. կանխվեց Եգիպտոսի սուլթանի ծրագրած արշավանքը Կիլիկիա:   

Երեք արքաների արշավանքից և ոչ բավարար հաջողությունից հետո խաչակրաց շարժումը սկսեց անկում ապրել։ Հաջորդ հինգ արշավանքները ունեին բացահայտ նվաճողական բնույթ։ 1280-1290-ական թվականներին մուսուլմանները գրավեցին խաչակիրների արևելյան բոլոր տիրույթները:  

Խաչակրաց արշավանքները նաև դրական հետևանքներ ունեցան՝ Եվրոպան հաղորդակից դարձավ Արևելքի նյութական և հոգևոր մշակույթին, զգալիորեն զարգացավ միջերկրածովյան առևտուրը: